RAQAMLI AVIATSIYA EKOTIZIMI: AI/ML, DIGITAL TWIN VA BLOKCHEYN INTEGRATSIYASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17415094Ключевые слова:
Raqamli transformatsiya Aviatsiya tizimlari Havo harakati boshqaruvi (ATM) Sun’iy intellekt va mashinaviy o‘rganish (AI/ML) Raqamli egizak (Digital Twin) Prediktiv texnik xizmat (MRO) Avtomatik nutqni tanish (ASR) Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) BlokcheynАннотация
Ushbu maqolada aviatsiya tizimlarida raqamli transformatsiyaning yadro yo‘nalishlarini tizimli tahlil qilinadi.
Xususan, ATMda AI/ML asosida traektoriya va trafik prognozi, konfliktlarni erta aniqlash hamda qarorlarni qo‘llabquvvatlash;
samolyot hayotiy siklida Digital Twin orqali prediktiv MRO va operatsion optimallashtirish; ATC muloqotida ASR/
NLP yordamida xatoliklarni kamaytirish; MRO yozuvlarida blokcheyn bilan izchillik va ishonchlilikni ta’minlash kabilarni
izchil o’rganib chiqiladi. Raqamli texnologiyalarning xavfsizlik va samaradorlikni oshirish bilan birga standartlashtirish,
ma’lumot sifati va regulyativ muvofiqlik kabi cheklovlarini ham ko‘rsatadi
Библиографические ссылки
1. S. Abdulhak, Max Z. Li, W. Hubbard, K. Gopalakrishnan. “CHATATC: Large Language Model-Driven Conversational
Agents for Supporting Strategic Air Traffic Flow Management”. Nanyang Technological University, Singapore, ICRAT
2024.
2. Arifdzhanova N.Z. “Цифровая трансформация транспортно-логистической системы Узбекистана”. Universum:
технические науки, 2025, 3(132). URL: https://7universum.com/ru/tech/archive/item/19629
3. Белякова Г.Я., Аврамчиков В.М. “Специфика и особенности цифровой трансформации авиаотрасли”. Вестник
ТГУ. Экономика, 2024, №68, 273–292.
4. Giovanni Marco Bisanti, Luca Mainetti, Teodoro Montanaro, Luigi Patrono, Ilaria Sergi. “Digital twins for aircraft
maintenance and operation: A systematic literature review and an IoT-enabled modular architecture”. Internet of
Things, 2023, 24:100991.
5. Joelle W.Y. Chia, Wim J.C. Verhagen, Jose M. Silva, Ivan S. Cole. “A review and outlook of airframe digital twins for
structural prognostics and health management in the aviation industry”. Journal of Manufacturing Systems, 2024,
77:398–417. https://doi.org/10.1016/j.jmsy.2024.09.024
6. Degas, A.; Islam, M.; Hurter, C.; Barua, S.; Rahman, H.; Poudel, M.; Ruscio, D.; Ahmed, M.U.; Begum, S.; Rahman, M.;
Cartocci, G.; Di Flumeri, G.; Borghini, G.; Babiloni, F.; Aricò, P. “A Survey on Artificial Intelligence (AI) and eXplainable
AI in Air Traffic Management…”. Applied Sciences, 2022.
7. Zhuoming Du, Jiaxuan Wu, Yuanfei Leng, Sebastian Wandelt. “AI4ATM: A review on how Artificial Intelligence paves
the way towards autonomous Air Traffic Management”. Journal of the Air Transport Research Society, 2025, 5:100077.
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2025 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.