KO‘P DARAJALI YONDASHUVNING MIKRO, MEZO VA MAKRO DARAJALARDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIKLARINI ASOSLASH HAMDA MODEL ARXITEKTURASINI SHAKLLANTIRISHNING METODOLOGIK TAMOYILLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18441630Keywords:
ko‘p darajali yondashuv; mikro–mezo–makro; darajalararo mexanizmlar; modulli arxitektura; ierarxiya; deyarli parchalanuvchan tizim; agentga asoslangan modellashtirish; sotsiotexnik rejim; tizim dinamikasi; validatsiyaAbstract
Ushbu maqolada ko‘p darajali yondashuvning (multi-level approach) mikro–mezo–makro darajalarda
qanday o‘zaro bog‘lanishi nazariy va metodologik jihatdan asoslanadi hamda shu bog‘liqliklarni hisobga olgan holda
model arxitekturasini shakllantirish tamoyillari ishlab chiqiladi. Mikro daraja agentlar (shaxs, xo‘jalik subyekti, jamoa
a’zosi) xatti-harakati va lokal o‘zaro ta’sirlarni; mezo daraja institutlar, tarmoqlar, tashkilotlar, texnologik rejimlar va
“qoidalar to‘plami”ni; makro daraja esa sekin o‘zgaruvchi kontekst (madaniyat, siyosiy-iqtisodiy landshaft, global trendlar)
ni ifodalaydi. Darajalararo bog‘lanishlar (bottom-up, top-down va ko-evolyutsion)ni aniq formalizatsiya qilmasdan turib,
real tizimlarni tushuntirish hamda bashoratlashda “o‘lchamlararo” xatolar (micro–macro gap, ecological fallacy) yuzaga
kelishi ko‘rsatiladi. Maqolada tizimlar nazariyasidagi ierarxik tuzilma va “deyarli parchalanuvchanlik” g‘oyasi modelni
modullashtirish, interfeyslar va bog‘lovchi mexanizmlarni aniqlashga metodologik asos bo‘lishi asoslanadi. Shuningdek,
ijtimoiy tizimlar, sotsiotexnik o‘zgarishlar va ijtimoiy-ekologik tizimlar bo‘yicha ko‘p darajali konsepsiyalarni birlashtiruvchi
arxitektura taklif etiladi
References
1. Bronfenbrenner, Urie. 1979. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. Cambridge,
MA: Harvard University Press.
2. Coleman, James S. 1990. Foundations of Social Theory. Cambridge, MA: Harvard University Press.
3. Epstein, Joshua M. 1999. “Agent-Based Computational Models and Generative Social Science.” Complexity 4 (5):
41–60.
4. Geels, Frank W. 2002. “Technological Transitions as Evolutionary Reconfiguration Processes: A Multi-Level Perspective
and a Case Study.” Research Policy 31: 1257–1274.
5. Meadows, Donella H. 1999. Leverage Points: Places to Intervene in a System. Hartland, VT: The Sustainability Institute.
6. Ostrom, Elinor. 2009. “A General Framework for Analyzing Sustainability of Social-Ecological Systems.” Science 325
(5939): 419–422.
7. Simon, Herbert A. 1962. “The Architecture of Complexity.” Proceedings of the American Philosophical Society 106 (6):
467–482.
8. Weaver, Warren. 1948. “Science and Complexity.” American Scientist 36: 536–544. (Reprinted 2004 in E:CO 6 (3):
65–74.)
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.