KO‘P DARAJALI YONDASHUVNING MIKRO, MEZO VA MAKRO DARAJALARDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIKLARINI ASOSLASH HAMDA MODEL ARXITEKTURASINI SHAKLLANTIRISHNING METODOLOGIK TAMOYILLARI

KO‘P DARAJALI YONDASHUVNING MIKRO, MEZO VA MAKRO DARAJALARDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIKLARINI ASOSLASH HAMDA MODEL ARXITEKTURASINI SHAKLLANTIRISHNING METODOLOGIK TAMOYILLARI

Authors

  • Maxsud Usmonov
  • Farrux Qodirov

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18441630

Keywords:

ko‘p darajali yondashuv; mikro–mezo–makro; darajalararo mexanizmlar; modulli arxitektura; ierarxiya; deyarli parchalanuvchan tizim; agentga asoslangan modellashtirish; sotsiotexnik rejim; tizim dinamikasi; validatsiya

Abstract

Ushbu maqolada ko‘p darajali yondashuvning (multi-level approach) mikro–mezo–makro darajalarda
qanday o‘zaro bog‘lanishi nazariy va metodologik jihatdan asoslanadi hamda shu bog‘liqliklarni hisobga olgan holda
model arxitekturasini shakllantirish tamoyillari ishlab chiqiladi. Mikro daraja agentlar (shaxs, xo‘jalik subyekti, jamoa
a’zosi) xatti-harakati va lokal o‘zaro ta’sirlarni; mezo daraja institutlar, tarmoqlar, tashkilotlar, texnologik rejimlar va
“qoidalar to‘plami”ni; makro daraja esa sekin o‘zgaruvchi kontekst (madaniyat, siyosiy-iqtisodiy landshaft, global trendlar)
ni ifodalaydi. Darajalararo bog‘lanishlar (bottom-up, top-down va ko-evolyutsion)ni aniq formalizatsiya qilmasdan turib,
real tizimlarni tushuntirish hamda bashoratlashda “o‘lchamlararo” xatolar (micro–macro gap, ecological fallacy) yuzaga
kelishi ko‘rsatiladi. Maqolada tizimlar nazariyasidagi ierarxik tuzilma va “deyarli parchalanuvchanlik” g‘oyasi modelni
modullashtirish, interfeyslar va bog‘lovchi mexanizmlarni aniqlashga metodologik asos bo‘lishi asoslanadi. Shuningdek,
ijtimoiy tizimlar, sotsiotexnik o‘zgarishlar va ijtimoiy-ekologik tizimlar bo‘yicha ko‘p darajali konsepsiyalarni birlashtiruvchi
arxitektura taklif etiladi

Author Biographies

Maxsud Usmonov

Shahrisabz davlat pedagogika instituti,
Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi kafedrasi, kabinet mudiri

Farrux Qodirov

Ilmiy rahbar:
Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi
kafedrasi mudiri i.f.d DSc, dotsent

References

1. Bronfenbrenner, Urie. 1979. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. Cambridge,

MA: Harvard University Press.

2. Coleman, James S. 1990. Foundations of Social Theory. Cambridge, MA: Harvard University Press.

3. Epstein, Joshua M. 1999. “Agent-Based Computational Models and Generative Social Science.” Complexity 4 (5):

41–60.

4. Geels, Frank W. 2002. “Technological Transitions as Evolutionary Reconfiguration Processes: A Multi-Level Perspective

and a Case Study.” Research Policy 31: 1257–1274.

5. Meadows, Donella H. 1999. Leverage Points: Places to Intervene in a System. Hartland, VT: The Sustainability Institute.

6. Ostrom, Elinor. 2009. “A General Framework for Analyzing Sustainability of Social-Ecological Systems.” Science 325

(5939): 419–422.

7. Simon, Herbert A. 1962. “The Architecture of Complexity.” Proceedings of the American Philosophical Society 106 (6):

467–482.

8. Weaver, Warren. 1948. “Science and Complexity.” American Scientist 36: 536–544. (Reprinted 2004 in E:CO 6 (3):

65–74.)

Downloads

Published

2026-01-01

How to Cite

Usmonov , M., & Qodirov , F. (2026). KO‘P DARAJALI YONDASHUVNING MIKRO, MEZO VA MAKRO DARAJALARDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIKLARINI ASOSLASH HAMDA MODEL ARXITEKTURASINI SHAKLLANTIRISHNING METODOLOGIK TAMOYILLARI. GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 4(1). https://doi.org/10.5281/zenodo.18441630
Loading...