Ishbilarmonlik muhitini baholashning metodologiyalari tahlili
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.16946587Keywords:
ishbilarmonlik muhiti, institutsional islohotlar, xalqaro reytinglar, raqobatbarqoshlik, davlat aralashuvi, institutsional muhitAbstract
Mazkur maqolada ishbilarmonlik muhitini baholashning zamonaviy metodologiyalari va yondashuvlari keng
qamrovda tahlil qilingan. Dunyo miqyosida keng qo‘llanilayotgan “Global Competitiveness Index”, “Business Ready”
va “Economic Freedom Index” kabi xalqaro reyting va indekslar, shuningdek, milliy kuzatuvlar va statistik ma’lumotlar
asosida ishbilarmonlik muhitining holatini baholash imkoniyatlari o‘rganilgan. Indekslarni solishtirma tahlil qilish natijasida
ma’lum bo’ldiki, ishbilarmonlik muhitini tavsiflovchi hamda biznes uchun zarur bo’lgan sharoitlarni baholashni to’liq qamrab
oluvchi indeks bo’lib “Business Ready” metodologiyasi hisoblanadi
References
1. North, D.C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge University Press, p. 3-5.
https://doi.org/10.1017/CBO9780511808678
2. Cherunilam, F. (2021). Business environment. Himalaya Publishing House Pvt. Ltd.
3. Danish Junaid, Zheng He, Farman Afzal (2022). The impact of weak formal institutions on the different phases of the
entrepreneurial process, Journal of Business Research, Volume 144, 2022, Pages 236-249, ISSN 0148-2963
4. Nguyen, B. (2022). Networking in Weak Institutions: When Is It Good for Small Business Investment? The Case of
Vietnam. Management and Organization Review, 18(3), 583-620. doi:10.1017/mor.2020.85
5. Belas, J., Dvorský, J., Strnad, Z., Valaskova, K., & Cera, G. (2019). Improvement of the quality of business environment
model: Case of the SME segment. Engineering economics, 30(5), 601-611.
6. Дроздова, Н. Е. (2018). Улучшение условий внешней среды малого бизнеса. Вопросы науки и образования, (3
(15)), 103-104.
7. Kindsfaterienė K., Lukaševičius K. (2008) The impact of the tax system on business environment //Engineering
economics. – 2008. – Т. 57. – №. 2.
8. Gabriel, S. A., & Rosenthal, S. S. (2004). Quality of the business environment versus quality of life: do firms and
households like the same cities? Review of Economics and Statistics, 86(1), 438-444.
9. Забазнова, Т.А. Сущность бизнес-среды и предпринимательской среды в сельских территориях // Вестник
Волжской государственной академии водного транспорта. — 2009. — №1. — С. 87–91.
10. Арипов О. А. Ўзбекистонда ишбилармонлик муҳитини яхшилашдаги ташкилий-ҳуқуқий саъй-ҳаракатлар //
Экономика и финансы (Узбекистан). – 2018. – №. 5. – С. 18-25.
11. Арипов О. А. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлан-тириш ҳамда ишбилармонлик муҳитини
яратиш. //“Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. – 2019. – Т. 2
12. Aripov O. On measures for the formation and development of the business environment in the countries of the world //
International Finance and Accounting. – 2020. – Т. 2020. – №. 1. – С. 25.
13. Ғафуров У.В. Қулай ишбилармонлик муҳити–кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш-нинг
муҳим шарти //Xalqaro ilmiy-amaliy anjumani maqolalar to ‘plami. – 2021. – С. 31.
14. Курпаяниди, К. И., & Ашуров, М. С. (2018). Муваффақиятли бизнес юритиш учун tадбиркорлик муҳитининг
замонавий ҳолати ва уни самарали назорат қилиш муаммоларини баҳолаш (Ўзбекистон Республикаси
материаллари асосида). Экономика и финансы (Узбекистан), (12), 17-24.
15. Курпаяниди, К. И., & Ашуров, М. С. (2019). «Doing business 2019: Training for Reform» тадбиркорлик муҳити
самарадорлигини баҳолаш воситаси сифатида. Экономика и финансы (Узбекистан), (9), 2-9.
16. Ахмедов, Т., Абдуллаев, Б., & Якубов, Н. Ўзбекистонда тадбиркорлик фаолиятини амалга оширишда яратилган
бизнес муҳитини баҳолаш. IQTISODIYOT, 4.
17. Mustafakulov, Sh. (2020). Ўзбекистонда инвестицион муҳит жозибадорлигини оширишнинг илмий-услубий
асосларини такомиллаштириш. Архив научных исследований, 33(1).
18. Mustafakulov, Sh. (2024). Ўзбекистоннинг ресурс салоҳиятидан самарали фойдаланиш: инвестицион муҳит
жозибадорлиги ва ишбилармонликни соғломлаштириш йўналишлари. Nordic_Press, 2(0002).
19. Callais, J., & Lawson, R. Doing Business v. Business Ready: A Preliminary Comparison.https://pcs.mymeetingsavvy.
net/download/submissions/PCS_presentation_218430_1740072214.pdf
20. Business Ready Methodology Handbook. First Edition. October 2024. pp 707. https://thedocs.worldbank.org/en/
doc/357a611e3406288528cb1e05b3c7dfda0540012023/original/B-READY-Methodology-Handbook.pdf
21. Heritage Foundation. (2025, February). Index of Economic Freedom: About the Index – Major works cited. Retrieved
August 24, 2025, from The Heritage Foundation website: https://www.heritage.org/index/pages/about
22. Olczyk, M., Kuc-Czarnecka, M., & Saltelli, A. (2022). Changes in the Global Competitiveness Index 4.0 methodology:
The improved approach of competitiveness benchmarking. Journal of Competitiveness, 14, 118-135.
23. World Economic Forum. (2018). The Global Competitiveness Index 4.0 methodology and technical notes [PDF].
Retrieved August 24, 2025, from World Economic Forum website: https://www3.weforum.org/docs/GCR2018/04-
Backmatter-3.%20Appendix%20C.pdf
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.