Social, Economic, Political, and Scientific-Popular Journal
TIJORAT BANKLARINING INVESTITSIYA LOYIHALARINI KREDITLASH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada milliy iqtisodiyotni rivojlantirish jarayonida investitsiyalarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Hozirgi kunda iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda iqtisodiyotga jalb etilayotgan investitsiyalarning hajmi va tarkibi muhim omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqot davomida mamlakat iqtisodiyotiga kiritilayotgan investitsiyalar hajmining yildan yilga ortib borishi va ularning iqtisodiy rivojlanishga ta’siri o‘rganildi. Muallif tomonidan amalga oshirilgan tadqiqotlar asosida tegishli xulosalar ishlab chiqildi va amaliy tavsiyalar berildi.
Copyright (c) 2026 GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O‘ZBEKISTONDA TRANSPORT-LOGISTIKA TIZIMI: HOZIRGI HOLATI, MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining transport-logistika tizimi har tomonlama tahlil qilinadi. Tizimning tuzilmasi, asosiy funksiyalari, sohada yuzaga kelayotgan dolzarb masalalar hamda ularni samarali hal etish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar keltiriladi. Shuningdek, respublikaning mintaqaviy va global logistika jarayonlariga integratsiyalashuv istiqbollari ham o‘rganiladi
TEMIR YO‘L YO‘LLARINI TA’MIRLASH KORXONALARINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH OMILLARI
Ushbu maqolada temir yo‘l transporti tizimida yo‘llarni ta’mirlash bilan shug‘ullanuvchi korxonalarning faoliyat samaradorligini oshirish masalalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Temir yo‘l infratuzilmasining texnik holati transport xizmatlari sifati, harakat xavfsizligi hamda iqtisodiy samaradorlikka bevosita ta’sir ko‘rsatishi asoslab berilgan. Tadqiqot jarayonida yo‘l ta’mirlash korxonalarining tashkiliy-iqtisodiy faoliyati, mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish mexanizmlari tizimli tahlil qilindi. Zamonaviy texnologiyalar, raqamli boshqaruv tizimlari va innovatsion yondashuvlarni joriy etish orqali korxonalar samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi.
BANKLARNI TRANSFORMATSIYALASH JARAYONIDA INVESTITSION KREDITLASHNING XORIJ TAJRIBASI
Mazkur maqolada banklarni transformatsiyalash jarayonida investitsion kreditlashni samarali tashkil etish bo‘yicha xalqaro tajriba tahlil qilinadi. Rivojlangan davlatlar bank tizimida qo‘llanilayotgan transformatsiya modellari, raqamli texnologiyalarni joriy etish amaliyoti, risklarni boshqarishning zamonaviy yondashuvlari hamda investitsion loyihalarni moliyalashtirish mexanizmlarining ustun jihatlari o‘rganilgan. Shuningdek, xorijiy banklarda investitsion kredit portfellarini shakllantirish amaliyoti O‘zbekiston bank sektorini modernizatsiya qilish jarayonida tatbiq etilishi mumkin bo‘lgan samarali yechimlar bilan qiyosiy tahlil qilinadi
O‘ZBEKISTONDA BUDJET OCHIQLIGINI TA’MINLASH BO‘YICHA QONUNCHILIK BAZASINING EVOLYUTSIYASI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida budjet ochiqligini ta’minlashga qaratilgan normativ-huquqiy bazaning evolyutsiyasi va rivojlanish bosqichlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda mustaqillikdan keyingi davrda qabul qilingan asosiy qonunlar, Prezident farmon va qarorlari, shuningdek xalqaro moliya institutlari tomonidan ishlab chiqilgan fiskal shaffoflik standartlarining milliy qonunchilikka integratsiyalashuvi o‘rganiladi. Tahlil natijalari O‘zbekistonda budjet ochiqligi bo‘yicha normativ islohotlar izchil ravishda amalga oshirilganini, biroq amaliy ijro va jamoatchilik ishtiroki darajasida ayrim institutsional bo‘shliqlar saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi
ENERGETIKA TARMOG‘I KORXONALARIDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH YO‘LLARI
Maqolada energetika sohasidagi korxonalarda innovatsion texnologiyalarni raqamli transformatsiya va barqaror rivojlanishga o‘tish sharoitida qo‘llashning asosiy yo‘llari muhokama qilinadi. Innovatsion yechimlarning energiya samaradorligini oshirish, energiya ta’minotining ishonchliligi, foydalanish xarajatlari va ekologik yukni kamaytirishga ta’siriga alohida e’tibor qaratildi. Tadqiqot natijalaridan energetika sohasi korxonalarini innovatsion rivojlantirish strategiyasini ishlab chiqish va investitsiya dasturlarini shakllantirishda foydalanish mumkin
SMART UNIVERSITET MODELINING XALQARO TAJRIBASI VA UNI YANGI O‘ZBEKISTON TA’LIM TIZIMIGA MOSLASHTIRISH MASALALARI
Mazkur maqolada smart universitet modelining shakllanishi va rivojlanishiga oid xalqaro tajribalar tahlil qilinadi hamda ushbu modelni Yangi O‘zbekiston sharoitida joriy etish imkoniyatlari o‘rganiladi. Covid-19 pandemiyasi sharoitida oliy ta’lim tizimida yuzaga kelgan o‘zgarishlar smart texnologiyalarni ta’lim, boshqaruv va infratuzilma jarayonlariga integratsiya qilish zaruratini keskin oshirdi. Tadqiqot davomida Finlyandiya, Avstraliya, Singapur va AQShning yetakchi universitetlari misolida smart universitet modelining asosiy tarkibiy elementlari, jumladan raqamli ta’lim, aqlli kampus, sun’iy intellekt, ma’lumotlarga asoslangan boshqaruv va innovatsion o‘quv muhitlari tahlil qilinadi. Olingan natijalar asosida smart universitet modelini milliy ta’lim tizimiga moslashtirishda ustuvor yo‘nalishlar aniqlanadi hamda Yangi O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalari uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi
IJTIMOIY OBYEKTLARDA QURILISH XIZMATLARINI MOLIYALASHTIRISHNING NAZARIY – ASOSIY TAMOYILLARI
Ushbu ilmiy maqolada ijtimoiy obyektlarda qurilish xizmatlarini moliyalashtirishning nazariy asoslari hamda asosiy tamoyillari kompleks tarzda yoritilgan. Tadqiqot doirasida ijtimoiy infratuzilma obyektlari qurilishining iqtisodiy mazmuni, moliyalashtirish jarayonining institutsional mexanizmlari va ularning samarali ishlashini ta’minlovchi omillar tahlil qilingan. Davlat budjeti mablag‘lari, budjetdan tashqari jamg‘armalar, xususiy investitsiyalar va davlat-xususiy sheriklik asosidagi moliyalashtirish shakllarining afzalliklari hamda cheklovlari ochib berilgan. Shuningdek, moliyalashtirishda maqsadlilik, shaffoflik, tejamkorlik, samaradorlik va barqarorlik tamoyillariga amal qilish ijtimoiy obyektlar qurilishining sifatli va o‘z vaqtida amalga oshirilishida muhim ahamiyat kasb etishi ilmiy asoslangan.
QURILISH MATERIALLARI SANOATI KORXONALARINING ISHLAB CHIQARISH FAOLIYATIGA RAQAMLI TRANSFORMATSIYANI JORIY ETISH ORQALI RAQOBATBARDOSHLIKNI TA’MINLASH
Maqolada qurilish materiallari sanoati korxonalarida ishlab chiqarish jarayonlarini sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari asosida raqamli transformatsiya qilish orqali raqobatbardoshlikni oshirish masalalari tahlil qilinadi. Ishlab chiqarish samaradorligi, resurslardan oqilona foydalanish, tannarxni pasaytirish va mahsulot sifati barqarorligini ta’minlashda sun’iy intellektga asoslangan yechimlarning o‘rni ochib beriladi. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida qurilish materiallari sanoatida raqamli transformatsiyani joriy etishning institutsional va iqtisodiy jihatlari yoritiladi
O‘ZBEKISTONDA MASOFAVIY BANK XIZMATLARINING IQTISODIY VA IJTIMOIY BARQARORLIKKA TA’SIRI
So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning tez rivojlanib ketishi nafaqat moliyaviy sohada, balki global bank tizimida ham muhim strukturaviy o‘zgarishlarni keltirib chiqarmoqda. Moliyaviy xizmatlarni taqdim etish va ulardan foydalanish shakllarini tubdan o‘zgartirdi, desak xato bo‘lmaydi. Ayniqsa, O‘zbekiston bank tizimida mobil banking, internet-banking va raqamli to‘lov platformalarining keng joriy etilishi so‘nggi yillarda iqtisodiy samaradorlikni oshirish, moliyaviy inklyuziyani ta’minlash hamda ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Shu nuqtayi nazardan, ushbu tadqiqotning maqsadi 2024–2025-yillar ma’lumotlari asosida O‘zbekistonda masofaviy bank xizmatlarining iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikka ta’sirini kompleks baholashdan iborat. Tadqiqotda aralash metodologiya qo‘llanilib, birlamchi va ikkilamchi ma’lumotlar uyg‘unlashtirildi. Birlamchi ma’lumotlar 2024–2025-yillarda shahar va qishloq hududlarida yashovchi jismoniy shaxslar hamda kichik biznes subyektlarini qamrab olgan 500 nafar bank mijozlari o‘rtasida o‘tkazilgan tuzilmaviy so‘rovnoma natijalari asosida yig‘ildi. So‘rovnoma masofaviy bank xizmatlaridan foydalanish chastotasi, mijozlar qoniqishi va ushbu xizmatlarga bo‘lgan ishonchni aniqlashga qaratildi. Ikkilamchi ma’lumotlar esa O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2024–2025-yillardagi rasmiy statistik hisobotlari va xalqaro moliyaviy institutlarning bank sektori bo‘yicha tahliliy materiallaridan olindi. Tahlil jarayonida tavsifiy statistika yordamida mijozlarning xulq-atvori umumlashtirildi, regressiya tahlili esa masofaviy bank xizmatlaridan foydalanish darajasi bilan iqtisodiy barqarorlik, xususan, uy xo‘jaliklari jamg‘armalari va kichik biznes subyektlarining pul oqimlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlashga xizmat qildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, masofaviy bank xizmatlaridan foydalanish iqtisodiy barqarorlikka sezilarli va ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. So‘rovnoma ma’lumotlariga ko‘ra, respondentlarning 72 foizi mobil bankingdan, 65 foizi esa internet-bankingdan muntazam foydalanadi va shahar hududlarida bu ko‘rsatkichlar yuqoriroqdir. Shu bilan birga, qishloq hududlaridagi foydalanuvchilarning 68 foizi masofaviy bank xizmatlari moliyaviy xizmatlarga kirish imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirganini qayd etdi.
РОЛЬ GREEN BONDS В МЕЖДУНАРОДНОЙ ФИНАНСОВОЙ СТРАТЕГИИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ
В статье рассматриваются возможности использования зелёных облигаций (green bonds) коммерческими банками как инструмента выхода на международные финансовые рынки. Особое внимание уделено роли “green bonds” в привлечении долгосрочного капитала, расширении инвесторской базы и повышении соответствия банков требованиям ESG. На основе международного опыта и анализа текущего состояния рынка зелёных финансов в Узбекистане выявлены ключевые преимущества и ограничения применения данного инструмента в банковском секторе. Предложены практические рекомендации по развитию выпуска green bonds коммерческими банками в целях интеграции в глобальные рынки капитала
BARQAROR RIVOJLANISH SHAROITIDA EKOLOGIK BOSHQARUV VA AUDIT
Ushbu maqolada ekologik boshqaruv va ekologik auditning nazariy-uslubiy asoslari, shuningdek, ularning barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi o‘rni yoritilgan. Ekologik menejment tizimining mohiyati, asosiy vazifalari hamda xalqaro standartlar, xususan ISO 14001 talablari asosida tahliliy yondashuv amalga oshirilgan. Ekologik audit korxonalar faoliyatining ekologik qonunchilik va me’yoriy talablarga muvofiqligini baholashning samarali vositasi sifatida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, maqolada O‘zbekistonda, jumladan Surxondaryo viloyatida atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan samarali va oqilona foydalanish hamda ekologik xavflarning oldini olish bo‘yicha amalga oshirilayotgan tizimli choratadbirlar tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari ekologik boshqaruv va audit tizimlarini joriy etish korxonalarning ekologik samaradorligini oshirish, raqobatbardoshligini kuchaytirish hamda uzoq muddatli iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi.
NORASMIY IQTISODIYOTNING MAVJUDLIGINING NAZARIY MASALALARI VA UNI ANIQLASHNING USLUBIY YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda soliqqa tortish tizimining hozirgi holati hamda norasmiy iqtisodiyotning iqtisodiy rivojlanishga ta’siri tahlil qilingan. Norasmiy iqtisodiyotning shakllanish sabablari, uning soliq tushumlariga salbiy ta’siri va davlat budjeti barqarorligiga ko‘rsatadigan oqibatlari yoritilgan. Shuningdek, soliq ma’murchiligini takomillashtirish, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va norasmiy faoliyatni qisqartirishga qaratilgan taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan
DIGITAL TWIN–BASED DECISION SUPPORT FOR COST OPTIMIZATION AND RISK MANAGEMENT IN INFRASTRUCTURE SYSTEMS
Infrastructure systems face increasing challenges related to cost overruns, operational uncertainty, and risk exposure throughout their lifecycle. Digital twin technology offers new opportunities to support data-driven decisionmaking and improve infrastructure performance. This study aims to develop and evaluate a digital twin-based decision support framework for cost optimization and risk management in infrastructure systems. The methodology integrates system modeling, real-time data synchronization, and scenario-based simulation within a digital twin environment. Quantitative methods, including lifecycle cost analysis and risk assessment indicators, are applied to compare alternative infrastructure management strategies. A case study of infrastructure assets in Eastern Uzbekistan is used to validate the proposed framework. The results indicate that the digital twin-based approach enables a reduction in projected lifecycle costs by 15-22% and a decrease in risk exposure by up to 18% compared to conventional management methods. Sensitivity analysis confirms the robustness of the framework under varying levels of uncertainty. The practical value of this research lies in providing infrastructure managers and policymakers with a scalable decision-support tool to improve investment planning, operational efficiency, and risk-informed decision-making
PAXTA BO‘LAKCHASINING OG‘MA TO‘RLI YUZA SIRTI BO‘YLAB HAVO OQIMI TA’SIRIDAGI HARAKATINING MATEMATIK MODELI
Maqolada paxta bo‘lakchasining og‘ma to‘rli yuza sirti bo‘ylab havo oqimi ta’sirida harakatlanishi jarayonida undagi mayda iflosliklarning ajralishi nazariy jihatdan tadqiq etilgan. Paxta bo‘lakchasi tarkibidan ifloslik zarrachalarini ajratish jarayonini o‘rganishda A.G. Sevostyanov tomonidan taklif etilgan modeldan foydalanilgan. Mazkur modelga ko‘ra, iflosliklarning ajralib chiqishi natijasida bo‘lakcha massasining bir birlik vaqt oralig‘ida kamayishi uning o‘zgaruvchan massasi va siljishiga proporsional bo‘ladi. Grafik tahlillar tanlangan parametrlar sharoitida paxta bo‘lakchasini iflosliklardan tozalash samaradorligi burchakning ma’lum o‘zgarish diapazonida yuqori ekanligini ko‘rsatdi.
АДАПТИВНОСТЬ НАЦИОНАЛЬНОЙ ЭКОНОМИКИ К ВНЕШНИМ РИСКАМ И ГЕОЭКОНОМИЧЕСКИМ ТЕНДЕНЦИЯМ
В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты взаимосвязи внешнеэкономической безопасности и конкурентоспособности национальной экономики Республики Узбекистан. Выявлены ключевые вызовы, обусловленные открытостью национального хозяйства, зависимостью от конъюнктуры мировых рынков и процессами технологической трансформации. На основе анализа официальных статистических данных и научных публикаций определены актуальные глобальные тенденции, оказывающие влияние на устойчивость внешнеэкономических связей и экономическую безопасность страны. Обосновано, что укрепление внешнеэкономической безопасности предполагает диверсификацию экспорта, развитие инновационного потенциала, совершенствование институциональной среды и формирование системы мониторинга внешнеэкономических рисков.
“TIBBIYOT BOZORINING UZLUKSIZ RIVOJLANISHI UCHUN MEXANIZMLARNI TAKOMILLASHTIRISH YONDASHUVLARI”
Ushbu maqolada tibbiyot bozorining uzluksiz rivojlanishini ta’minlash uchun mavjud mexanizmlarni takomillashtirishga oid yondashuvlar tahlil qilinadi. Zamonaviy sog‘liqni saqlash tizimlarida barqarorlik va samaradorlikni oshirishda mazkur mexanizmlarning o‘rni, shuningdek, ularning iqtisodiy va tashkiliy jihatlari ko‘rib chiqiladi. Maqolada tibbiy xizmatlar bozorining o‘sish tendensiyalari, mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etishning strategik usullari o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari tibbiyot bozorida innovatsion yondashuvlarni joriy etish va samarali boshqaruv mexanizmlarini ishlab chiqish imkoniyatlarini asoslab beradi.
KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING MEHNAT BOZORI RIVOJLANISHIDAGI ROLI VA BANDLIKKA TA’SIRI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning mehnat bozori rivojlanishidagi o‘rni hamda ularning bandlik darajasiga ta’siri kompleks iqtisodiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda kichik tadbirkorlik subyektlarining yangi ish o‘rinlari yaratish, aholi daromadlarini oshirish, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va hududiy bandlikni kengaytirishdagi ahamiyati baholanadi. Shuningdek, davlat tomonidan amalga oshirilayotgan institutsional va moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining ishchi kuchi tarkibi, malaka talablari, ish haqi dinamikasi hamda mehnat resurslarining tarmoqlar kesimidagi taqsimlanishiga ta’siri o‘rganiladi. Tahlil rasmiy statistik ma’lumotlar, mehnat bozori ko‘rsatkichlari va amaliy tajribalar asosida olib borilib, kichik biznesning bandlikni ta’minlashdagi strategik roli ochib beriladi. Shu bilan birga, tadbirkorlik faoliyatida uchrayotgan moliyaviy cheklovlar, tartibga solish to‘siqlari va malaka nomuvofiqligi kabi muammolar aniqlanadi hamda ularni bartaraf etishga qaratilgan ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
XORAZM VILOYATIDA ETNOGRAFIK TURIZMNI BARQAROR RIVOJLANTIRISH MEXANIZMINING AHAMIYATI
Mazkur maqolada Xorazm viloyatida etnografik turizmni barqaror rivojlantirish imkoniyatlari o‘rganilib, sohada amalga oshirilayotgan islohotlarning hozirgi holati tahlil qilingan hamda etnografik turizmning hududiy turizmni barqaror rivojlantirishdagi o‘rni ochib berilgan. Shuningdek, xalq hunarmandchiligi, etnografik muzeylar va turistik qishloqlarning madaniy merosni asrash hamda turizm infratuzilmasini rivojlantirishdagi ahamiyati yoritilgan
THE FEAR OF MISSING OUT (FOMO) EFFECT IN ADVERTISING AND ITS NEUROPSYCHOLOGICAL IMPACT ON IMPULSE BUYING
This paper examines FOMO cues (scarcity, countdowns) in advertising and their neuropsychological impact. Versus neutral ads, FOMO increases arousal (GSR, HR), alters EEG patterns, and speeds impulse buying and purchase decisions, informing ethical use
OʻZBEKISTONDA TRANSPORT XIZMATINI TASHKIL ETISHNING ASOSIY IQTISODIY KOʻRSATKICHLARI VA TENDENSIYALARI TAHLILI
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda transport xizmatlarini tashkil etishning asosiy iqtisodiy koʻrsatkichlari va ularning soʻnggi yillardagi rivojlanish tendensiyalari kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda transport sohasining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi, yuk va yoʻlovchi aylanmasi, xizmatlar hajmi, investitsiyalar dinamikasi, infratuzilma rivojlanishi hamda samaradorlik koʻrsatkichlari iqtisodiy tahlil va taqqoslama usullar asosida baholangan. Shuningdek, tarmoq faoliyatiga taʼsir etuvchi ichki va tashqi omillar, raqobat muhiti va logistika tizimining holati tizimli yondashuv asosida oʻrganilgan. Tahlil natijalari transport xizmatlari bozorida barqaror oʻsish tendensiyasi mavjudligini, biroq infratuzilmani modernizatsiya qilish va raqamlashtirish zarurati saqlanib qolayotganini koʻrsatadi. Maqolada sohaning iqtisodiy samaradorligini oshirish, logistika zanjirlarini takomillashtirish hamda investitsion faollikni kuchaytirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
TOʻQIMACHILIK SANOATIDA INVESTITSION LOYIHALARNI BOSHQARISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISHDA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada toʻqimachilik sanoatida investitsion loyihalarni boshqarish metodologiyasini takomillashtirishning innovatsion yondashuvlari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida PMBOK standarti, gibrid loyiha boshqaruvi metodologiyasi, sunʼiy intellekt va raqamli transformatsiya texnologiyalarining integratsiyasi tahlil qilingan. Oʻzbekiston toʻqimachilik sanoatining joriy holati va xalqaro tajribalar qiyosiy oʻrganilgan
YASHIL IQTISODIYOTNING MOHIYATI VA O‘ZBEKISTON UCHUN AHAMIYATI
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot konsepsiyasining mohiyati va uning nazariy asoslari yoritilib, Buyuk Britaniya hamda Avstraliya misolida xalqaro amaliyotdagi muvaffaqiyatli tajribalar tahlil qilinadi. O‘zbekiston sharoitida yashil iqtisodiyotga o‘tishning dolzarbligi energetika sektorining qazib olinadigan yoqilg‘ilarga yuqori darajada qaramligi, iqlim o‘zgarishi jarayonlarining kuchayishi va resurslar tanqisligi bilan asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari yashil o‘tish nafaqat ekologik zarurat, balki iqtisodiy barqarorlik va raqobatbardoshlikni oshirishning muhim omili ekanini ko‘rsatadi. Shuningdek, qiyosiy tahlil asosida yashil iqtisodiyotga o‘tishning strategik ustuvor yo‘nalishlari aniqlanadi
XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA KICHIK KORXONALAR RAQOBATBARDOSHLIGIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish sohasida faoliyat yuritayotgan kichik korxonalar raqobatbardoshligiga ta’sir etuvchi omillar empirik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda kichik korxonalar raqobatbardoshligining shakllanishida xizmat sifati, raqamli texnologiyalar, innovatsion faollik, bozor moslashuvchanligi hamda resurs salohiyatining o‘rni statistik va ekspert baholari asosida aniqlangan. Xizmatlar bozorida raqobatning kuchayishi sharoitida ushbu omillarning nisbiy ahamiyatini aniqlash kichik korxonalar faoliyatini takomillashtirishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega ekanligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari xizmat ko‘rsatish sohasida kichik korxonalar raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan ilmiy asoslangan xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
POPULATION IMPACT ON CONSUMER CULTURE AND NATIONAL ECONOMIC GROWTH
Consumer culture has a direct impact on economic processes through the use of population income, attitudes towards goods and services, saving and investment behavior. This article analyzes the formation of consumer culture of the population and its impact on national economic growth in a scientific-theoretical and practical way. During the study, the role of consumer culture in economic growth, its importance in the development of the domestic market and its impact on sustainable development are revealed. Also, through the formation of rational and responsible consumption, the possibilities of ensuring sustainable growth of the national economy in the long term are highlighted. The results of the thesis indicate the need to consider consumer culture as an important factor in the development of economic policy
AVTOTRANSPORT KORXONALARINING IQTISODIY KO‘RSATKICHLARI TAHLILI VA ULARNI YAXSHILASHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR
Mazkur maqolada avtotransport korxonalarining asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlari tahlil qilinib, ularni yaxshilashga ta’sir etuvchi omillar ilmiy asosda o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida tannarx, foyda, rentabellik, asosiy fondlardan foydalanish samaradorligi hamda mehnat unumdorligi kabi muhim iqtisodiy ko‘rsatkichlar chuqur tahlil qilingan. O‘zbekiston sharoitidagi avtotransport korxonalarining amaldagi holati xorijiy tajribalar bilan taqqoslanib, iqtisodiy samaradorlikni oshirishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari avtotransport korxonalarida boshqaruv qarorlarini takomillashtirishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega
MODELING THE DIFFUSION OF DIGITAL BANKING ADOPTION IN UZBEKISTAN: EVIDENCE FROM TBC BANK USING THE BASS DIFFUSION MODEL AND A HYBRID REGRESSION APPROACH
This study models the diffusion dynamics of digital banking adoption in Uzbekistan using TBC Bank as a case study. Building on the Bass diffusion framework, customer acquisition is conceptualized as a combined effect of innovation-driven adoption and imitation-driven adoption amplified by network effects. Using historical data for 2019–2024, diffusion parameters are estimated through nonlinear curve fitting, and adoption trajectories are forecast through 2030. The baseline Bass model suggests that the number of registered customers may approach approximately 19.9 million by 2030, with the most rapid growth expected during 2025–2027, followed by gradual deceleration. However, standalone diffusion estimates exhibit non-trivial forecasting errors when compared with observed customer data, reflecting the model’s limited capacity to account for demographic trends and market shocks. To enhance predictive accuracy, a hybrid specification combining polynomial trend regression with Bass-type diffusion components is proposed. The hybrid model demonstrates substantially lower error metrics and closer alignment with observed adoption dynamics. Overall, the findings support the applicability of diffusion modeling for strategic planning in emerging digital banking markets, while emphasizing the necessity of integrating demographic, competitive, and regulatory factors into forecasting frameworks.
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA EKOLOGIK XARAJATLARNI BUXGALTERIYA HISOBIDA AKS ETTIRISH VA BAHOLASH
Ushbu maqolada korxonalarda atrof-muhit bilan bog‘liq xarajatlarni hisobga olishning zamonaviy yondashuvlari hamda ularning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida ekologik xarajatlarni aniqlash, baholash va moliyaviy hisobotlarda aks ettirishning turli usullari, jumladan, umumiy xarajatlar, to‘g‘ridanto‘ g‘ri ekologik xarajatlar, jarayonlarga asoslangan yondashuv va to‘liq ekologik hisob konsepsiyalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ekologik xarajatlarning investitsiya yoki joriy xarajat sifatida tan olinishi masalasi xalqaro buxgalteriya hisobi standartlari (IAS/IFRS) nuqtai nazaridan tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari korxonalarda ekologik xarajatlarni boshqarish va hisobga olish amaliyotini takomillashtirishga xizmat qiladi
O‘ZBEKISTONNING YANGI BOZORLARGA CHIQISHIDA FAOL MARKETING VOSITALARIDAN FOYDALANISHNING INTEGRALLASHGAN MODELI
Ushbu maqolada O‘zbekiston korxonalarining yangi bozorlarga chiqish jarayonida faol marketing vositalaridan foydalanishning integrallashgan modeli ishlab chiqiladi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida an’anaviy eksport yondashuvlari ko‘p hollarda yetarli natija bermayotgani sababli, korxonalar uchun interaktiv, tezkor va o‘lchanadigan marketing instrumentlariga ehtiyoj kuchaymoqda. Tadqiqotdagi asosiy bilim bo‘shlig‘i shundan iboratki, O‘zbekistonda yangi bozorlarga chiqishda faol marketing vositalari ko‘pincha fragmentar qo‘llaniladi va ularni bosqichma-bosqich integratsiyalovchi konseptual model yetarli darajada shakllanmagan. Tadqiqot metodologiyasi sifatida tizimli tahlil, SWOT va PESTEL, ekonometrik baholash hamda xorij tajribasini (xususan, Xitoy raqamli marketing modeli) qiyosiy o‘rganish usullaridan foydalanildi. Natijada O‘zbekiston sharoitiga mos 10 bosqichli EXPOMARKET konseptual modeli taklif etildi. Model bozorga kirish jarayonini to‘liq hayotiy sikl sifatida qamrab olib, har bir bosqichda mos faol marketing vositalarini belgilaydi. Tadqiqot natijalari faol marketing vositalarini integrallash korxonalarning bozorga moslashuvi va eksport natijalarini oshirishini ko‘rsatadi. Ushbu yondashuvning amaliy ahamiyati eksportga yo‘naltirilgan korxonalar uchun strategik rejalashtirishni tezlashtirish, marketing xarajatlari samaradorligini oshirish va raqobatbardoshlikni kuchaytirishda namoyon bo‘ladi.
O‘ZBEKISTONDA TADBIRKORLIK FAOLIYATIGA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHNING ILMIY-KONSEPTUAL ASOSLANISHI
Maqolada tadbirkorlik faoliyatiga raqamli texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha O‘zbekiston amaliyotiga fanda shakllangan turli ilmiy konsepsiyalar nuqtai-nazaridan baaho berilib, milliy xususiyatlari aniqlangan
TIJORAT BANKLARIDA KREDIT PORTFELI SIFATINI OSHIRISH VA KREDIT RISKINI BOSHQARISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada tijorat banklarida kredit portfeli sifatini oshirish va kredit riskini boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi kredit portfeli sifati va kredit riskini boshqarish o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlash hamda ularning bank faoliyatiga ta’sirini empirik tahlil asosida baholashdan iborat. Tadqiqot jarayonida muammoli kreditlar ulushi, kredit portfeli tarkibi va risklarni boshqarish mexanizmlarining samaradorligi o‘rganilib, kredit riskini kamaytirish va portfel sifatini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy xulosalar ishlab chiqildi. Olingan natijalar tijorat banklarida barqaror kredit siyosatini shakllantirish va moliyaviy barqarorlikni mustahkamlashga xizmat qiladi.
SANOAT KORXONALARI TUZILMASINI TAKOMILLASHTIRISH MEXANIZMI
Mazkur ilmiy maqolada sanoat korxonalari tuzilmasini takomillashtirish mexanizmi zamonaviy iqtisodiy rivojlanish sharoitida sanoat samaradorligini oshirishning muhim omili sifatida kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda sanoat korxonalarining tashkiliy, texnologik va tarmoq tuzilmasi, ularning o‘zaro bog‘liqligi hamda ishlab chiqarish samaradorligiga ta’siri nazariy va amaliy jihatdan yoritiladi. Sanoat korxonalari tuzilmasini optimallashtirishda diversifikatsiya, ixtisoslashuv, klasterlashuv va innovatsion rivojlanish mexanizmlarining o‘rni asoslab beriladi. Shuningdek, ishlab chiqarish resurslaridan samarali foydalanish, boshqaruv tizimini takomillashtirish va raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat qiluvchi iqtisodiyuslubiy yondashuvlar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari sanoat korxonalari tuzilmasini takomillashtirish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, investitsiya faolligini kuchaytirish va mintaqaviy sanoat rivojlanishini barqarorlashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar chiqarish imkonini beradi
SOLIQ STAVKALARINI TABAQALASHTIRISHNING TADBIRKORLIK FAOLIYATINI RIVOJLANISHGA TA’SIRI
Mazkur maqolada soliq stavkalarini tabaqalashtirishning tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishga ta’siri ilmiynazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida soliq yukining biznes subyektlari faoliyatiga ta’siri, soliq stavkalarining moslashuvchanligi hamda ularning kichik va o‘rta tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashdagi roli o‘rganiladi. Soliq stavkalarini tabaqalashtirish orqali iqtisodiy faollikni rag‘batlantirish, investitsion muhitni yaxshilash va norasmiy iqtisodiyot ulushini qisqartirish imkoniyatlari asoslab beriladi. Shuningdek, differensial soliq siyosatining tadbirkorlik subyektlari daromadliligi, raqobatbardoshligi va barqaror rivojlanishiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari soliq siyosatini takomillashtirish, biznes muhitini yanada qulaylashtirish hamda tadbirkorlikni davlat tomonidan qo‘llabquvvatlash mexanizmlarini rivojlantirishda amaliy ahamiyat kasb etadi
MINTAQALAR IQTISODIY RIVOJLANISHIDAGI TAFOVUTLARNI KAMAYTIRISHNI TA’MINLASHDAGI XORIJ MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Mazkur tadqiqot zamonaviy global iqtisodiyot sharoitida mintaqaviy iqtisodiy tafovutlarning kuchayishiga ta’sir etuvchi omillarni, jumladan globalizatsiya, sun’iy intellekt va iqlim o‘zgarishi jarayonlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi Yevropa Ittifoqi, AQSh, Germaniya va Xitoy kabi rivojlangan mamlakatlar tajribasini o‘rganish asosida rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiyoti uchun samarali mexanizmlarni aniqlash hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, xorijiy tajribaning muhim yutuqlari, xususan, Yevropa Ittifoqi koheziya siyosati doirasida Gini koeffitsiyentining 36,2 % dan 33 % ga kamayishi hamda Germaniyada transfer mexanizmlari orqali hududiy konvergentsiyaning 79 % ga erishilgani aniqlangan va ular rivojlanayotgan mamlakatlar tajribasi bilan qiyosiy tahlil qilingan. Xulosada ushbu xorijiy tajribalar rivojlanayotgan mamlakatlar mintaqalarining barqaror iqtisodiy rivojlanishini ta’minlashda muhim metodik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkinligi, biroq ularni mahalliy sharoitlarga moslashtirish zarurligi ta’kidlanadi.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA SANOAT KORXONALARIDA INNOVATSION FAOLIYATNI MOLIYAVIY RAG‘BATLANTIRISH IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida sanoat korxonalarida innovatsion faoliyatni moliyaviy rag‘batlantirish mexanizmlari, ularning samaradorligi va amaliy qo‘llanilish jihatlari tahlil qilinadi. Davlat va xususiy sektor tomonidan qo‘llanilayotgan moliyalashtirish vositalari, soliq va grant mexanizmlari, venchur kapital hamda korporativ innovatsiya fondlarining ahamiyati yoritiladi. O‘tkazilgan tahlil natijalariga asoslanib, korxonalarda innovatsion jarayonlarni jadallashtirish va ularning barqaror rivojlanishini ta’minlashga qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan
MINTAQA IQTISODIYOTINI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA XIZMATLAR SOHASINING O‘RNI VA OBYEKTIV ZARURLIGI
Ushbu maqolada mintaqa iqtisodiyotini barqaror rivojlantirishda xizmatlar sohasining tutgan o‘rni, o‘ziga xos xususiyatlari hamda obyektiv zarurligi ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, mintaqada xizmatlar sohasining o‘rni va uning rivojlanish zaruriyatini tadqiq etish natijalari asosida tegishli xulosalar bayon qilingan.
INVESTITSIYALARNI JALB ETISH ORQALI MAXSUS IQTISODIY ZONALARNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Maqolada O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishida muhim o‘rin tutuvchi maxsus iqtisodiy zonalarning investitsiyalarni iqtisodiyot tarmoqlariga jalb etishdagi ahamiyati keng yoritilgan. Investitsiyalarni faol jalb etish orqali maxsus iqtisodiy zonalar samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy asoslangan amaliy takliflar ishlab chiqilgan
KICHIK BIZNES INNOVATSION FAOLIYATINING RIVОJLАNISHIDАGI АSОSIY TENDENSIYАLАR
Mazkur maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning innovatsion faoliyatini rivojlantirish jarayonlari hamda uning asosiy tendensiyalari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida Oʻzbekistonda innovatsiyalarni joriy etgan korxonalar soni, innovatsion faoliyat hajmi va yuqori texnologiyali tarmoqlarning iqtisodiyotdagi ulushi statistik ma’lumotlar asosida o‘rganildi. Tahlil natijalari kichik biznes innovatsion faolligining miqdoriy jihatdan o‘sib borayotganini ko‘rsatsa-da, innovatsion jarayonlarning barqarorligi va samaradorligi yetarli darajada shakllanmaganini aniqladi. Maqolada innovatsion rivojlanishga ta’sir etuvchi iqtisodiy, institutsional va ichki omillar yoritilib, davlat, biznes va ilm-fan o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish zarurligi asoslab berildi. Tadqiqot yakunida kichik biznesning innovatsion faolligini oshirishga qaratilgan amaliy takliflar ishlab chiqildi
KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISHDA YOSHLAR TADBIRKORLIGINING O‘RNI VA AHAMIYATI
Maqolada kichik biznesning iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni hamda yosh tadbirkorlarning ushbu sohadagi faoliyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda bugungi kunda yosh tadbirkorlar asosan qaysi yo‘nalishdagi kichik biznes turlarida faoliyat yuritayotgani, ularning soha rivojiga qo‘shayotgan hissasi hamda davlat tomonidan yaratilayotgan imkoniyatlar ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari yosh tadbirkorlikning kichik biznes rivojiga sezilarli ta’sir ko‘rsatayotganini tasdiqlaydi
KORPORATIV BOSHQARUV TIZIMIDA AKSIYADORLAR HUQUQLARINI HIMOYA QILISH MEXANIZMLARINI XALQARO STANDARTLAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada korporativ boshqaruv tizimida aksiyadorlar huquqlarini himoya qilish mexanizmlari institutsional yondashuv asosida tahlil qilinadi. Muallif aksiyadorlar huquqlarini ta’minlash faqat huquqiy kafolatlar bilan cheklanib qolmasdan, balki korporativ qaror qabul qilish tizimi, axborot shaffofligi va boshqaruv madaniyati bilan chambarchas bog‘liq ekanligini ilmiy jihatdan asoslaydi. Xalqaro korporativ boshqaruv standartlari asosida milliy qonunchilikni takomillashtirishning konseptual yo‘nalishlari ishlab chiqiladi hamda amaliy takliflar ilgari suriladi
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA MILLIY MAKROIQTISODIY SIYOSATNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida milliy makroiqtisodiy siyosatni takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi iqtisodiy jarayonlar tuzilmasini tubdan o‘zgartirib, davlatning fiskal, monetar va institutsional siyosatiga yangi talablarni yuzaga keltirmoqda. Tadqiqotda raqamli iqtisodiyot sharoitida makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va milliy raqobatbardoshlikni oshirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, katta hajmdagi ma’lumotlar (Big Data), sun’iy intellekt va raqamli platformalardan foydalanish orqali iqtisodiy prognozlash hamda qaror qabul qilish jarayonlarini takomillashtirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Milliy makroiqtisodiy siyosatda innovatsion yondashuvlarni joriy etish, raqamli infratuzilmani rivojlantirish va institutsional muhitni modernizatsiya qilishning ahamiyati ilmiy asoslab berilgan.
XUSUSIY VA DAVLAT SHIFOXONALARI UCHUN RAQAMLI MARKETING STRATEGIYALARINI QIYOSIY TAHLIL
Mazkur maqolada O‘zbekiston sharoitida xususiy va davlat shifoxonalari uchun raqamli marketing strategiyalarining qiyosiy tahlili amalga oshirilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi raqamli marketing vositalaridan foydalanish darajasi, strategik yondashuvlar va ularning samaradorligini solishtirish orqali har ikki turdagi tibbiyot muassasalari uchun ustuvor yo‘nalishlarni aniqlashdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi adabiyotlar tahlili, qiyosiy tahlil, so‘rovnoma (150 respondent), intervyu hamda veb-saytlar monitoringiga asoslangan. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, xususiy shifoxonalarda raqamli marketing vositalari (ijtimoiy media, SEO, onlayn reklama, CRM va interaktiv platformalar) bemorlarni jalb qilish va brendni rivojlantirishda faol qo‘llaniladi. Davlat shifoxonalarida esa raqamli marketing asosan axborot yetkazish va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga yo‘naltirilgan. Tadqiqot natijalari sog‘liqni saqlash tizimida raqamli marketing infratuzilmasini takomillashtirish zarurligini ilmiy jihatdan asoslaydi
RAQAMLI SOGʻLIQNI SAQLASH TIZIMIDA RESURS SAMARADORLIGI VA IQTISODIY NATIJADORLIK MODELI
Ushbu maqolada raqamli sogʻliqni saqlash tizimida resurslardan foydalanish samaradorligi va iqtisodiy natijadorlikni oshirish masalalari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot raqamli texnologiyalar, elektron sogʻliq tizimlari va boshqaruv mexanizmlarining resurslar taqsimoti, xizmat koʻrsatish samaradorligi hamda iqtisodiy natijalarga taʼsirini yoritadi. Maqola raqamli sogʻliqni saqlash tizimida resurs samaradorligi va iqtisodiy natijadorlikni integratsiyalashgan model asosida talqin qilishga yoʻnaltirilgan
“MILLIY TURIZM SITUATSION-MONITORING MARKAZI” VA “YASHIL TUROPERATORLAR” FAOLIYATINI SHAKLLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada turoperatorlik korxonalari faoliyatini rivojlantirishda raqamli marketing vositalaridan samarali foydalanishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt asosida marketing jarayonlarini avtomatlashtirish, aniq ma’lumotlarga asoslangan boshqaruv qarorlarini qabul qilish hamda mijozlar bilan interaktiv aloqani kuchaytirishning ustuvor yo‘nalishlari ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari turoperatorlar uchun raqamli marketing vositalarini joriy etish orqali raqobatbardoshlikni oshirish, xarajatlarni optimallashtirish va brend qiymatini mustahkamlash imkoniyatlarini ochib beradi
RISK-MENEJMENT VA MOLIYAVIY BARQARORLIK O‘ZARO BOG‘LIQLIGINING KONSEPTUAL MODELINI SHAKLLANTIRISH TAMOYILLARI
Maqolada tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini boshqarish bilan bog‘liq dolzarb masalalar yoritilgan. Muallif tomonidan risk-menejment va moliyaviy barqarorlik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikning konseptual modelini shakllantirish tamoyillari bayon etilgan hamda mazkur model doirasida axborot oqimlari nazariy jihatdan talqin qilingan. Tadqiqot natijalari risklarni samarali boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish orqali banklarning barqaror rivojlanishini ta’minlash imkoniyatlarini asoslab beradi.
O‘ZBEKISTONDA YASHIRIN IQTISODIYOT: BAHOLASH METODOLOGIYASI, DINAMIKASI VA QISQARTIRISH ISTIQBOLLARI (1996 – 2026-YILLAR TAHLILI)
Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasidagi yashirin iqtisodiyotning ko‘lami, uning shakllanish sabablari va makroiqtisodiy barqarorlikka ta’sirini har tomonlama tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot 1996-yildan 2026-yilgacha bo‘lgan 30 yillik davrni qamrab oladi, bu esa mustaqillikning dastlabki yillaridagi iqtisodiy o‘tish davridan to hozirgi liberalizatsiya va raqamlashtirish islohotlarigacha bo‘lgan o‘zgarishlarni kuzatish imkonini beradi. Maqolada yashirin iqtisodiyotni baholashning bevosita va bilvosita usullari, xususan, MIMIC modeli, elektr energiyasi iste’moli usuli va naqd pulga bo‘lgan talab (Guttmann va Tanzi modellari) qiyosiy tahlil qilingan. Jahon banki, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (XVJ) va O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining hisobotlari, shuningdek, mahalliy olimlarning ilmiy ishlari o‘rganib chiqilgan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda yashirin iqtisodiyotning ulushi turli davrlarda YaIMning 30 foizidan 50 foizigacha o‘zgarib turgan. So‘nggi yillarda soliq islohotlari, raqamlashtirish va ma’muriylashtirishni takomillashtirish natijasida ushbu ko‘rsatkichning pasayish tendensiyasi kuzatilmoqda, ammo qishloq xo‘jaligi, qurilish va xizmat ko‘rsatish sohalarida xavf yuqoriligicha qolmoqda. Maqolada 2026-yilgacha bo‘lgan davr uchun prognozlar va yashirin iqtisodiyotni qisqartirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan
OLIY TA’LIM SIFATINI BAHOLASHDA MAJMUALI DIAGNOSTIK MODELNING AMAL QILISH XUSUSIYATLARI
Maqolada oliy ta’lim sifatining iqtisodiy talqini yoritilgan. Oliy ta’lim sifatini baholashga qaratilgan ilmiy tadqiqotlar tizimli ravishda umumlashtirilgan. Oliy ta’lim tizimida sifat ko‘rsatkichlari hamda ularni baholash metodologiyasiga doir ilmiy xulosalar shakllantirilgan. Oliy ta’lim sifatini diagnostika qilishda qo‘llaniladigan modellar ishlab chiqilgan va takomillashtirilgan. Oliy ta’lim muassasalari faoliyatining kompleks diagnostikasi ko‘p o‘lchamli jarayonlarni chuqur tahlil qilishga asoslanadi.
TIJORAT BANKLARI FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISHNING XORIJ TAJRIBASI
Mazkur maqolada tijorat banklari faoliyatini takomillashtirishda rivojlangan xorijiy davlatlar tajribasi tizimli ravishda tahlil qilinadi. Xususan, bank boshqaruvi, risklarni boshqarish, raqamli bank xizmatlarini joriy etish, mijozlarga yo‘naltirilgan xizmat modeli hamda moliyaviy barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan institutsional yondashuvlar o‘rganilgan. Shuningdek, AQSh bank tizimida qo‘llanilayotgan ilg‘or amaliyotlarning iqtisodiy samaradorligi baholanadi va ularni milliy bank tizimiga moslashtirish imkoniyatlari asoslab beriladi.
INVESTITSIYA LOYIHALARINI KREDITLASH AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Kompaniyalarning investitsion faolligini oshirish ularning investitsiya loyihalarini tijorat banklari tomonidan kreditlash amaliyotining samaradorligi va takomillashganlik darajasiga bevosita bog‘liq. Chunki tijorat banklarining investitsion kreditlari investitsiya loyihalarini moliyalashtirishning muhim va barqaror manbalaridan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada O‘zbekiston tijorat banklarining investitsiya loyihalarini kreditlash amaliyotini takomillashtirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari va mavjud imkoniyatlari ilmiy asosda tahlil qilingan hamda tegishli taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
BANK SEKTORINING INVESTITSIYA OQIMLARINI BOSHQARISHDAGI STRATEGIK O‘RNI
Mazkur maqolada bank sektorining investitsiya oqimlarini shakllantirish, taqsimlash va samarali boshqarishdagi strategik o‘rni ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida banklarning moliyaviy vositachilik funksiyasi, investitsiya resurslarini real sektor tarmoqlariga yo‘naltirish mexanizmlari hamda investitsiya faolligini oshirishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, tijorat banklarining investitsiya siyosati va risklarni boshqarish tizimining iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlashdagi roli asoslab beriladi. Maqola natijalari bank sektorining investitsiya jarayonlaridagi ishtirokini yanada samarali tashkil etish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar chiqarishga xizmat qiladi
O‘ZBEKISTON KORXONALARIDA UZOQ MUDDATLI MOLIYAVIY INVESTITSIYALAR HISOBINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada O‘zbekistonda korxonalarda uzoq muddatli moliyaviy investitsiyalarni buxgalteriya hisobida aks ettirishni takomillashtirish masalalari yoritilgan. Unda investitsiyalarni joriy va uzoq muddatli aktivlar sifatida to‘g‘ri tasniflash, ularni baholash (xarid qiymati, bozor qiymati, amortizatsiyalangan qiymat) hamda moliyaviy hisobotlarda ochiqlash (disclosure) bilan bog‘liq amaliy muammolar va ushbu jarayonlarning moliyaviy hisobotlarning ishonchliligi hamda taqqoslanuvchanligiga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, amaldagi normativ talablar va metodik yondashuvlar uyg‘unligi asosida korxonalarning hisob siyosatini standartlashtirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqiladi
O‘ZBEKISTON BANK TIZIMIDA TA’MINOTLI YIRIK KREDITLAR ASOSIDA QIMMATLI QOG‘OZLAR CHIQARISH ORQALI RESURS BAZASINI KENGAYTIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston bank tizimida resurs bazasini kengaytirishning muqobil mexanizmi sifatida ta’minotli yirik kreditlar asosida qimmatli qog‘ozlar chiqarish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqotda bank kredit portfellarining sifatli va likvid ta’minot bilan ta’minlangan qismi kapital bozorlari uchun ishonchli moliyaviy aktiv sifatida tahlil qilinadi. Shuningdek, kredit portfellarini moliyaviy instrumentlarga aylantirish orqali banklarning likvidlik darajasini oshirish, uzoq muddatli resurslarni jalb qilish va moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash imkoniyatlari asoslab beriladi. Maqolada ushbu mexanizmning kapital bozorini rivojlantirish va real sektorni investitsiya resurslari bilan ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan
“MINTAQA SANOATI SALOHIYATIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARI”.
Ushbu maqolada mintaqa sanoati salohiyatidan foydalanish samaradorligini oshirish masalalari ilmiy, statistik va empirik tahlil asosida tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida sanoat rivojiga ta’sir etuvchi asosiy omillar aniqlanib, empirik baholash fixed effects panel regressiya modeli asosida amalga oshirildi. Tadqiqotda bog‘liq o‘zgaruvchi sifatida sanoat mahsuloti hajmi (ln(IND)) tanlandi. Olingan natijalar investitsiyalar hajmining oshishi sanoat ishlab chiqarishi hajmiga ijobiy va statistik jihatdan ahamiyatli ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi hamda hududiy sanoat siyosatini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish imkonini beradi
BUDJET TASHKILOTLARI FAOLIYATIDA MAJBURIYATLAR: MAZMUNI, TURLARI VA TARKIBI
Mazkur maqolada budjet tashkilotlari faoliyatining davlat, jamiyat va aholi turmush tarzidagi ahamiyati hamda zarurligi, jamiyat hayoti va aholi turmush farovonligini oshirishda budjet tashkilotlari faoliyati samaradorligi va sifatini oshirishga oid islohotlar, shuningdek, budjet tashkilotlari faoliyatini amalga oshirishda majburiyatlarning o‘rni va ularning xususiyatlari o‘rganilgan. Majburiyatlarni hisobda to‘g‘ri aks ettirilishi va hisobotlarda yoritilishi, moliyaviy natijalarga ta’siri bo‘yicha xulosalar shakllantirilgan
ATROF-MUHIT VA EKOLOGIK IQTISODIYOT: TURIZM XIZMATLARI BOZORIDA RESURSLARDAN OQILONA FOYDALANISH VA UNING RAQOBATBARDOSHLIGINI TA’MINLASH
Maqolada atrof-muhit iqtisodiyoti va ekologik iqtisodiyotning mazmuni, shakllanishi hamda ularning turizm xizmatlari bozorida qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Ushbu yo‘nalishlarning rivojlanishi, barqarorlikka qaratilgan yondashuvlari, turizm infratuzilmasi va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish bilan bog‘liq iqtisodiy jarayonlar ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda ekologik va atrof-muhit iqtisodiyotining asosiy tushunchalari, resurslardan oqilona foydalanish, ekologik vositalar hamda bozor muvaffaqiyatsizligi masalalari yoritiladi. Shuningdek, biosfera, inson yaratgan va ijtimoiy kapitalning turizmdagi ahamiyati, barqarorlikning turli spektrlari hamda ularning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy ta’sirlari o‘rganiladi. Maqolada transdissiplinar yondashuv asosida turizm sohasida ekologik va iqtisodiy masalalarni integratsiyalash zarurligi asoslab beriladi.
O‘ZBEKISTON TURIZM INDUSTRIYASI RIVOJLANISHIDA FORSAYT TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLASH
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston turizm industriyasining hozirgi rivojlanish sharoitida forsayt texnologiyalarini qo‘llashning zarurati va ahamiyati asoslab beriladi. Tadqiqotning dolzarbligi global noaniqliklar, raqamli transformatsiya va turizm bozoridagi tezkor strukturaviy o‘zgarishlar sharoitida an’anaviy rejalashtirish yondashuvlarining cheklanganligi bilan izohlanadi. Mavjud ilmiy adabiyotlar tahlili turizm sohasida forsayt texnologiyalarini, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlar kontekstida, kompleks strategik boshqaruv modeli sifatida tadqiq etish yetarli darajada yoritilmaganini ko‘rsatdi va ushbu bilim bo‘shlig‘i aniqlashtirildi. Tadqiqotda sifat va miqdoriy usullar uyg‘unligiga asoslangan metodologiya qo‘llanilib, zaif signallar tahlili, Delphi ekspert baholashi, ssenariy modellashtirish hamda iqtisodiy modellashtirish orqali O‘zbekiston turizm industriyasining muqobil rivojlanish yo‘nalishlari baholandi. Olingan natijalar forsaytga asoslangan strategik yondashuv investitsiya risklarini kamaytirish, resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish va turizmning milliy iqtisodiyotga multiplikativ ta’sirini kuchaytirish imkonini berishini ko‘rsatdi. Tadqiqot xulosalari davlat turizm siyosatini takomillashtirish, hududiy turistik klasterlarni rivojlantirish va uzoq muddatli strategik qarorlar qabul qilishda ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, kelgusida forsayt texnologiyalarini hududlar va alohida turizm segmentlari kesimida chuqurroq tadqiq etish zarurligini asoslaydi.
АНАЛИЗ ДЕБИТОРСКОЙ И КРЕДИТОРСКОЙ ЗАДОЛЖЕННОСТИ ХОЗЯЙСТВУЮЩЕГО СУБЪЕКТА
В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты анализа дебиторской и кредиторской задолженности хозяйствующего субъекта. Обоснована значимость эффективного управления расчётами как ключевого фактора обеспечения финансовой устойчивости и платёжеспособности организации. На основе данных финансовой отчётности проведён анализ структуры, динамики и оборачиваемости задолженности, выявлены факторы, влияющие на эффективность её управления, а также предложены направления оптимизации расчётных процессов. Результаты исследования могут быть использованы в практике финансового менеджмента и бухгалтерского учёта.
TASHQI QARZNING IQTISODIY XAVFSIZLIKKA TA’SIRI: QARZ BARQARORLIGINI BAHOLASH MODELLARI ASOSIDA O‘ZBEKISTON MISOLIDA TAHLIL
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida davlat tashqi qarzining iqtisodiy xavfsizlikka ta’siri hamda uni barqaror boshqarish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda tashqi qarzning iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlovchi investitsion manba sifatidagi o‘rni, shuningdek, qarz yukining ortishi bilan bog‘liq makroiqtisodiy xatarlar yoritiladi. Xalqaro moliya institutlari, xorijiy hukumatlar va investorlar bilan shakllangan tashqi qarz tarkibi, uning YaIMga nisbati hamda barqarorlik ko‘rsatkichlari xalqaro me’yorlar asosida baholanadi. Olingan natijalar tashqi qarzning oqilona va samarali boshqarilishi iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi hamda davlat qarzini boshqarish strategiyasini takomillashtirish zarurligini asoslaydi
XO‘JALIK YURITUVCHI SUBYEKTLARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA SOLIQLARNI TARTIBGA SOLISHNING TAHLILI
Mazkur maqolada xo‘jalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy barqarorligi tushunchasi hamda soliq siyosatining ularning moliyaviy barqarorligini ta’minlashdagi o‘rni va ahamiyati nazariy hamda metodologik jihatdan tadqiq etilgan. Shuningdek, xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini soliqlar vositasida tartibga solishning amaldagi holati tahlil qilinib, soliq instrumentlarining moliyaviy barqarorlikka ta’siri baholangan
KORXONALAR FAOLIYATINING IQTISODIY BARQARORLIGINI TA’MINLASHNING XORIJ TAJRIBASI
Mazkur maqolada korxonalar faoliyatining iqtisodiy barqarorligini ta’minlash masalasi xorijiy mamlakatlar tajribasi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida iqtisodiy barqarorlik tushunchasining nazariy asoslari, uni ta’minlash mexanizmlari hamda rivojlangan mamlakatlarda qo‘llanilayotgan boshqaruv va moliyaviy yondashuvlar tizimli ravishda o‘rganildi. Xorijiy ilmiy adabiyotlar, xalqaro tashkilotlar hisobotlari va ikkilamchi statistik ma’lumotlar asosida strategik boshqaruv, moliyaviy barqarorlik, korporativ boshqaruv va innovatsion rivojlanishning korxonalar barqarorligiga ta’siri tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, iqtisodiy barqarorlik ko‘p omilli va dinamik kategoriya bo‘lib, u faqat moliyaviy ko‘rsatkichlar bilan cheklanmaydi. Maqolada xorij tajribasi asosida iqtisodiy barqarorlikni baholashning integrallashgan modeli taklif etilib, uning amaliy ahamiyati asoslab beriladi. Olingan xulosalar milliy iqtisodiyot sharoitida xorij tajribasini moslashtirish va korxonalar raqobatbardoshligini oshirishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
SUG‘URTA KOMPANIYALARINING TO‘LOVGA QOBILIYATLILIGINI BOSHQARISHDA RISKLAR VA RISK-MENEJMENTNING O‘RNI
Tadqiqot sug‘urta tashkilotlarining to‘lovga qobiliyatliligi va moliyaviy barqarorligini ta’minlashda riskka asoslangan tartibga solish yondashuvining shakllanishi hamda rivojlanish jarayonlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Ishda sug‘urta sektorida ma’muriy usullardan moliyaviy-iqtisodiy mexanizmlarga o‘tish tendensiyalari, makroprudensial siyosatning ahamiyati hamda Solvency II xalqaro standartlari doirasida joriy etilayotgan talablar yoritilgan. Tadqiqot natijalari sug‘urta tashkilotlarida integratsiyalashgan risk-menejment tizimini rivojlantirish va moliyaviy barqarorlikni baholashda zamonaviy yondashuvlarni qo‘llash zarurligini asoslab beradi.
BUDJET TASHKILOTLARIDA BUXGALTERIYA HISOBI VA HISOBOTINI XALQARO STANDARTLAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISHDAGI MUAMMOLAR VA KAMCHILIKLAR
Mazkur maqolada budjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot tizimini xalqaro standartlar asosida takomillashtirish jarayonida yuzaga kelayotgan muammo va kamchiliklar ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Xususan, davlat sektorida qo‘llaniladigan xalqaro buxgalteriya standartlarining mazmuni, ularni milliy hisob tizimiga moslashtirishdagi metodologik tafovutlar hamda amaldagi hisob amaliyotining o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Tadqiqot davomida budjet tashkilotlarida asosan kassa usuliga tayangan holda hisob yuritilishi xalqaro standartlar talablariga to‘liq mos kelmasligi asoslab berilgan. Shuningdek, kadrlar salohiyatini yanada rivojlantirish, axborottexnologik infratuzilmani takomillashtirish hamda normativ-huquqiy bazani yanada mukammallashtirish zarurati mavjudligi aniqlangan. Maqolada xalqaro tajribaga tayangan holda hisoblash usuliga bosqichma-bosqich o‘tish, buxgalteriya mutaxassislarini qayta tayyorlash va hisob tizimini raqamlashtirish orqali mavjud masalalarni izchil hal etish bo‘yicha ilmiy asoslangan xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
XUSUSIY KORXONALARDA KADRLAR MENEJMENTI SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Mazkur ilmiy maqolada xususiy korxonalarda kadrlar menejmenti tizimini samarali tashkil etish va uni takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida xususiy sektor faoliyatining muvaffaqiyati, avvalo, inson resurslaridan oqilona foydalanish, xodimlarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish hamda ularning mehnat motivatsiyasini oshirish bilan bevosita bog‘liqdir. Tadqiqotda kadrlar menejmentining asosiy funksiyalari — xodimlarni tanlash va joylashtirish, mehnat faoliyatini baholash, rag‘batlantirish tizimi, malaka oshirish va kadrlar rotatsiyasi jarayonlari ilmiy-nazariy jihatdan ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, zamonaviy menejment yondashuvlari, raqamli texnologiyalar va innovatsion boshqaruv usullarining xususiy korxonalar kadrlar siyosatiga ta’siri yoritib berilgan. Maqolada xodimlar samaradorligini oshirishga qaratilgan ilg‘or xorijiy tajribalar tahlil qilinib, ularni milliy sharoitga moslashtirish bo‘yicha ilmiy xulosalar berilgan. Tadqiqot natijalari xususiy korxonalarda raqobatbardoshlikni ta’minlash va barqaror rivojlanishga erishishda kadrlar menejmenti tizimini takomillashtirish muhim omil ekanligini ko‘rsatadi
BANK TRANSFORMATSIYASI TUSHUNCHASI VA UNING MENEJMENTDAGI O‘RNI
Mazkur maqolada bank transformatsiyasi tushunchasining nazariy asoslari, uning zamonaviy bank menejmentidagi o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, bank faoliyatini transformatsiya qilish jarayonlarining asosiy yo‘nalishlari, strategik boshqaruvga ta’siri hamda raqamli texnologiyalar sharoitida bank menejmentining yangi yondashuvlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida bank transformatsiyasi menejment samaradorligini oshiruvchi muhim omil sifatida asoslab berilgan.
O‘ZBEKISTON OZIQ-OVQAT SANOATIDA ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGINING HOZIRGI HOLATI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston oziq-ovqat sanoatida mahsulot ishlab chiqarish samaradorligining hozirgi holati va rivojlanish tendensiyalari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqot 2017–2024-yillar davomida ishlab chiqarish hajmi, bandlik, mehnat unumdorligi, investitsiyalar va eksport ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi nisbatlarni empirik baholashga asoslangan. Olingan natijalar oziq-ovqat sanoatida ishlab chiqarish hajmining o‘sishi asosan intensiv omillar — mehnat unumdorligining oshishi, kapital bilan qurollanish darajasining ortishi hamda texnologik modernizatsiya hisobiga ta’minlanganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, tarmoqning yalpi ichki mahsulot va sanoat tarkibidagi ulushining qisqarishi mavjud o‘sish modelining ayrim tarkibiy cheklovlarini ochib beradi. Maqolada ilg‘or xorijiy tajribalar asosida oziq-ovqat sanoatida ishlab chiqarish samaradorligini oshirishning ustuvor yo‘nalishlari ilmiy jihatdan asoslab berilgan
BOZOR KONYUNKTURASIGA MOS PIYOZ YETISHTIRISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘NALISHLARI
Maqolada bozor konyunkturasi va raqobat sharoitida piyoz yetishtirish samaradorligini oshirish yo‘nalishlari ilmiy-amaliy jihatdan asoslanadi. Hudud bozor talabiga mos nav va gibridlarni tanlash, ekish zichligi va agrotexnik usullarni optimallashtirish, hosilni saqlash va qayta ishlash infratuzilmasini rivojlantirish orqali qo‘shimcha qiymat yaratish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, resurs tejamkor va bozor talabiga yo‘naltirilgan texnologiyalarni qo‘llash piyoz hosildorligini oshirish, tannarxni pasaytirish hamda fermer xo‘jaliklari daromadini ko‘paytirishga imkon beradi. Taklif etilgan chora-tadbirlar hudud sharoitida piyoz yetishtirishning iqtisodiy samaradorligini oshirish, bozorni barqaror va sifatli mahsulot bilan ta’minlash hamda import o‘rnini bosishga xizmat qiladi
HUDUDLARDA MAISHIY XIZMATLAR SOHASINI KLASTERLASH VA RESURS SAMARADORLIGIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI
Mazkur maqolada hududlarda maishiy xizmatlar sohasini klasterlash jarayonlari hamda resurslardan foydalanish samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda klasterlashning hududiy rivojlanishdagi o‘rni, maishiy xizmatlar infratuzilmasini takomillashtirishdagi ahamiyati va resurslardan oqilona foydalanishni ta’minlashdagi roli asoslab beriladi. Shuningdek, hududiy xususiyatlarni inobatga olgan holda resurs samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.
XUSUSIY VA KORPORATIV TUZILMALARDA AUDITORLIK TEKSHIRUVI HAMDA AUDITORLIK XULOSASINI SHAKLLANTIRISH AMALIYOTI
Mazkur maqolada xususiy va korporativ tuzilmalarda auditorlik tekshiruvini amalga oshirish hamda auditorlik xulosasini shakllantirishning amaliy jihatlari tizimli ravishda yoritilgan. Bozor iqtisodiyoti sharoitida moliyaviy hisobotlarning ishonchliligi va shaffofligini ta’minlashda auditorlik tekshiruvi muhim nazorat va ishonch mexanizmi sifatida namoyon bo‘lishi asoslab berilgan. Tadqiqotda xususiy va korporativ subyektlar faoliyatida auditning maqsadi, turi, ko‘lami hamda ichki nazorat tizimining rivojlanganlik darajasi bo‘yicha farqlar tahlil qilingan. Shuningdek, auditorlik xulosasining shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar, jumladan, risklarga asoslangan yondashuv, tashkiliy-huquqiy shakl va boshqaruv modeli xususiyatlari ochib berilgan. Amaldagi qonunchilik talablari asosida tashabbusli va majburiy auditorlik tekshiruvlarining o‘rni yoritilib, auditorlik xulosasining investitsion qarorlar, korporativ boshqaruv va moliyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati asoslangan. Tadqiqot natijalari auditorlik faoliyatini takomillashtirish va audit sifatini oshirishga xizmat qiladi.
YIRIK VA KICHIK BIZNES O‘RTASIDA KOOPERATSIYA MUNOSABATLARINI RIVOJLANTIRISH YO‘NALISHLARI
Maqolada yirik va kichik biznes subyektlari o‘rtasida kooperatsiya munosabatlarini rivojlantirishning nazariymetodologik asoslari hamda amaliy yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Kooperatsiyaning iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va raqobatbardoshlikni kuchaytirishdagi o‘rni asoslab berilgan. Uning zamonaviy shakllaridan biri bo‘lgan autsorsingning iqtisodiy mohiyati yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida yirik va kichik biznes o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirishga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilinib, kooperatsiya mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
MOLIYAVIY HISOBOTLARNING QAROR QABUL QILISH JARAYONIDAGI IQTISODIY ROLI
Ushbu maqolada moliyaviy hisobotlarning qaror qabul qilish jarayonidagi iqtisodiy roli nazariy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida moliyaviy hisobotlarning axborot manbai sifatidagi ahamiyati, turli toifadagi qaror qabul qiluvchilar faoliyatida tutgan o‘rni hamda strategik, taktik va operativ qarorlar qabul qilishdagi ta’siri tahlil qilingan. Moliyaviy hisobot axborotining sifat ko‘rsatkichlari qaror qabul qilish samaradorligiga qanday ta’sir etishi ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, moliyaviy hisobotlar orqali axborot asimmetriyasini kamaytirish va iqtisodiy risklarni baholash imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan. Maqolada moliyaviy hisobotlarning qaror qabul qilish jarayonida universal va tizimli axborot vositasi ekanligi asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot nazariyasini rivojlantirish hamda amaliy qarorlar qabul qilish jarayonini takomillashtirishda ahamiyatli hisoblanadi
DIRECTIONS FOR IMPROVING INVESTMENT POLICY IN THE CONDITIONS OF DIGITAL ECONOMY (EXPERIENCE OF UZBEKISTAN)
This article examines the directions for improving investment policy in the context of the digital economy, based on the experience of Uzbekistan. The study analyzes institutional, regulatory, and fiscal mechanisms that influence investment attractiveness, including tax incentives, public-private partnership frameworks, and the use of digital governance tools. The impact of these mechanisms on foreign direct investment inflows, economic growth, and competitiveness is assessed using statistical and comparative analysis. The findings indicate that modernizing investment policy and integrating digital technologies significantly enhance investment efficiency, stimulate economic growth, and strengthen Uzbekistan's position in the global investment landscape
DAVLATNING FISKAL VA MONETAR SIYOSATI UYG‘UNLIGINING IQTISODIY XAVFSIZLIKKA TA’SIRINI BAHOLASH
Mazkur maqolada davlatning fiskal va monetar siyosati o‘rtasidagi uyg‘unlikning iqtisodiy xavfsizlikka ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda fiskal va pul-kredit siyosatining makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi o‘rni, ularning o‘zaro muvofiqlashtirilgan holda amalga oshirilishining iqtisodiy o‘sish, inflyasiya jarayonlari hamda moliyaviy barqarorlikka ta’siri yoritib berilgan. Shuningdek, fiskal intizom va monetar barqarorlik o‘rtasidagi muvozanat iqtisodiy xavfsizlikni mustahkamlashning muhim omili sifatida asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari fiskal va monetar siyosatni uyg‘unlashtirish orqali iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlash imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA BIZNES JARAYONLARINI AVTOMATLASHTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalangan holda biznes jarayonlarini avtomatlashtirishning iqtisodiy samaradorligi tahlil qilinadi. Avtomatlashtirish orqali ishlab chiqarish xarajatlarini qisqartirish, boshqaruv samaradorligini oshirish va raqobatbardoshlikni kuchaytirish imkoniyatlari ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot natijalari asosida sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etishning iqtisodiy foydasi aniqlanib, amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.
BANKLARDA RAQAMLASHTIRISH JARAYONINING MIJOZLAR QONIQISH DARAJASIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada tijorat banklarida raqamlashtirish jarayonining moliyaviy xizmatlar sifati hamda mijozlar qoniqish darajasiga ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar, jumladan, mobil bank, internet-banking, avtomatlashtirilgan xizmatlar hamda sun’iy intellekt asosidagi yechimlarning bank xizmatlari tezkorligi, qulayligi va shaffofligini oshirishdagi o‘rni o‘rganildi. Tadqiqot natijalari raqamlashtirish darajasi oshgani sari mijozlar qoniqishi ko‘rsatkichlari ham sezilarli darajada yaxshilanishini ko‘rsatdi. Shuningdek, raqamli transformatsiya banklar uchun raqobatbardoshlikni oshiruvchi muhim omil sifatida asoslandi.
BOJ-TARIF SIYOSATI METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISHNING ILMIY-AMALIY YO‘NALISHLAR
Mazkur maqolada bojxona-tarif siyosati metodologiyasini takomillashtirishning ilmiy-amaliy yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Xususan, bojxona-tarif tartibga solishning nazariy asoslari, uning milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligini oshirish, ichki bozorni himoyalash va tashqi savdo muvozanatini ta’minlashdagi o‘rni yoritib beriladi. Shuningdek, amaldagi bojxona-tarif siyosatini shakllantirish va amalga oshirish mexanizmlaridagi muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha metodologik yondashuvlar taklif etiladi. Tadqiqot davomida xorijiy tajriba va xalqaro amaliyot tahlil qilinib, milliy sharoitlarga moslashtirilgan ilmiy-amaliy xulosalar ishlab chiqiladi. Maqola natijalari bojxona-tarif siyosatini yanada samarali tashkil etish va uni modernizatsiya qilishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA MOLIYAVIY BOSHQARUVNI TAKOMILLASHTIRISHDA BOSHQARUV KADRLARINING KOMPETENSIYASI
Mazkur ilmiy maqolada oliy ta’lim muassasalarida moliyaviy boshqaruvni takomillashtirishda boshqaruv kadrlarining kompetensiyasining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda boshqaruv kadrlarining moliyaviy savodxonligi, strategik fikrlashi hamda moliyaviy qarorlar qabul qilish ko‘nikmalarining moliyaviy resurslardan samarali foydalanishga ta’siri o‘rganiladi. Shuningdek, oliy ta’lim muassasalarida budjet va budjetdan tashqari mablag‘larni rejalashtirish, taqsimlash va nazorat qilish mexanizmlarining samaradorligi baholanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, boshqaruv kadrlarining moliyaviy kompetensiyalarini rivojlantirish ta’lim sifati, ilmiy-tadqiqot faoliyati va muassasalarning raqobatbardoshligini oshirishda muhim omil ekanligi asoslab beriladi hamda moliyaviy boshqaruv tizimini takomillashtirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi
ZIYORAT TURIZMIDA DESTINATSIYA VA GEOAXBOROT TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada destinatsiya tushunchasi va geoaxborot tizimlarining (GAT) mazmun-mohiyati hamda ularning turizm sohasida, xususan ziyorat turizmida qo‘llanilish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, GATning ta’rifi, funksional xususiyatlari va turistik infratuzilmani samarali boshqarishdagi ahamiyati ilmiy asosda bayon etilgan
YEVROPA DAVLATLARIDAGI KORXONALARDA MOLIYAVIY REJALASHTIRISH AMALIYOTINING TAHLILI VA ULARDAN O‘ZBEKISTON MOLIYA TIZIMIDA QO‘LLASH MASALALARI
Mazkur maqolada Yevropa davlatlarining ilg‘or korxonalarida moliyaviy rejalashtirish tizimining shakllanishi va rivojlanish tamoyillari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida "suyuq prognozlash" (Rolling Forecasts) va strategik budjetlashtirish kabi zamonaviy usullarning afzalliklari yoritib berilgan. Shuningdek, xalqaro tajribani O‘zbekiston moliya tizimiga adaptatsiya qilish, korxonalarda moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va qaror qabul qilish jarayonlarini raqamlashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
TASHKILOTNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYA LOYIHALARINI BOSHQARISH
Ushbu maqolada yoki ilmiy ishda tashkilotning raqamli transformatsiya loyihalarini boshqarish masalalari ko‘rib chiqiladi. Raqamli transformatsiya loyihalari tashkilotlarning biznes jarayonlari, mahsulot va xizmatlarini, shuningdek, mijoz bilan aloqalarni raqamli texnologiyalar yordamida optimallashtirishga qaratilgan. Maqolada AI (Sun’iy intellekt), Big Data va Blockchain kabi zamonaviy texnologiyalarning loyihalarni boshqarishdagi roli, ularni joriy qilishning afzalliklari va yuzaga keladigan muammolar tahlil qilinadi. Shuningdek, loyihalarni strategik rejalashtirish, resurslarni boshqarish, KPIlarni aniqlash va natijalarni monitoring qilish metodikalari ko‘rib chiqiladi. Ushbu ishning maqsadi — talabalarga va menejerlarga raqamli transformatsiya loyihalarini samarali boshqarish bo‘yicha amaliy hamda nazariy ko‘nikmalarni shakllantirish, shuningdek, muammolarni aniqlash va optimal yechimlarni ishlab chiqishga yo‘naltirish.
O‘ZBEKISTON TURIZM SANOATINING XALQARO RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA STRATEGIK MARKETING TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Maqolada O‘zbekiston turizm sanoatining jahon turistik bozoridagi raqobatbardoshligini oshirish masalalari strategik marketing yondashuvlari asosida tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida global turizm bozorida shakllanayotgan zamonaviy marketing konsepsiyalari, xususan, tajribalar iqtisodiyoti, destinatsiya marketingi va raqamli transformatsiyaning turizm sohasiga ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilindi. PESTLE tahlili, Porterning raqobatbardoshlik rombi va 7P marketing-miks modellari asosida Samarqand viloyatining turistik salohiyati baholanib, mavjud tizimli muammolar aniqlandi. Tadqiqot natijalari asosida turistik mahsulotni diversifikatsiya qilish, hududiy brendingni shakllantirish va raqamli marketing samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi
THE ROLE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN LABOR THEORY: EVOLUTION, CHALLENGES AND FUTURE PROSPECTS
This article is devoted to the study of changes in labor theory when using artificial intelligence in the field of labor. In this paper, labor theory is presented as a system consisting of two interacting and interdependent subsystems: the theory of traditional labor and the theory of intellectual labor
ОСОБЕННОСТИ ПРОЦЕССА ПЕРВОГО ПРИМЕНЕНИЯ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ В СИСТЕМЕ УЧЕТА И ОТЧЕТНОСТИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
В статье раскрываются особенности принятия Международных стандартов финансовой отчётности (МСФО) в системе учёта и отчётности Республики Узбекистан. Определены основные проблемы, рассмотрены обязательные исключения и необязательные освобождения при первом применении МСФО, а также требования к раскрытию информации в первой отчётности, составленной в соответствии с МСФО. В статье даётся описание положений МСФО (IFRS) 1, которые должны соблюдаться компаниями при первом применении МСФО, а также анализируется их влияние на основные этапы перехода на МСФО.
TA’LIM MUASSASALARIDA O‘QITISH SIFATINI OSHIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR PLATFORMALARINI YARATISH VA ULARDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada ta’lim muassasalarida o‘qitish sifatini oshirishda raqamli texnologiyalar platformalarining o‘rni, ularni yaratishning asosiy tamoyillari hamda samarali foydalanish mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, raqamli ta’lim muhitining pedagogik imkoniyatlari, interaktiv o‘qitish usullarining afzalliklari hamda shaxsga yo‘naltirilgan ta’limni rivojlantirishdagi ahamiyati asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari raqamli ta’lim platformalaridan foydalanish o‘quv jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi
KICHIK VA O‘RTA BIZNESNI YASHIL IQTISODIYOT TAMOYILLARI ASOSIDA RIVOJLANTIRISHNING INNOVATSION MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot tamoyillari asosida kichik va o‘rta biznesni rivojlantirishning innovatsion mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Zamonaviy iqtisodiy sharoitda kichik va o‘rta biznes subyektlarining barqaror rivojlanishini ta’minlashda ekologik texnologiyalar, raqamli innovatsiyalar hamda institutsional qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining o‘rni asoslab beriladi. Tadqiqotda tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil va institutsional tahlil usullaridan foydalaniladi. Natijada yashil innovatsiyalarni joriy etish, resurslardan samarali foydalanish va raqamli transformatsiyani kuchaytirish kichik va o‘rta biznesning barqaror rivojlanishiga xizmat qilishi asoslanadi
MINTAQAVIY RIVOJLANISHDA INVESTITSIYALARDAN SAMARALI FOYDALANISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada mintaqaviy rivojlanishda investitsiyalardan samarali foydalanishning ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida investitsiyalarning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik ta’siri o‘rganilib, mintaqaviy rivojlanish strategiyasida resurslarni optimallashtirish hamda barqaror o‘sishni ta’minlashning asosiy yo‘nalishlari aniqlanadi. Maqolada investitsiya siyosati, davlat va xususiy sektorning o‘rni, shuningdek, moliyaviy va strategik rejalashtirishning samaradorligi muhokama qilinadi. Shuningdek, ilg‘or xalqaro tajribalar tahlil qilinib, mintaqaviy rivojlanishda investitsiyalardan foydalanishni optimallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi. Ushbu tadqiqotning maqsadi — talabalar, tadbirkorlar va mintaqaviy boshqaruv organlari uchun investitsiyalarni samarali yo‘naltirish hamda mintaqaviy rivojlanishning ustuvor yo‘nalishlarini aniqlashga doir nazariy va amaliy bilimlarni shakllantirishdan iborat.
MAXSUS IQTISODIY ZONALARDA SOLIQ MA’MURIYATCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISHNING METODOLOGIK YONDASHUVLARI
Mazkur tadqiqot raqamli iqtisodiyot sharoitida maxsus iqtisodiy zonalarda soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirishning metodologik asoslarini ishlab chiqishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda raqamli transformatsiya jarayonlarining soliq boshqaruviga ta’siri, avtomatlashtirilgan nazorat tizimlari, ma’lumotlar integratsiyasi hamda riskga asoslangan monitoring mexanizmlarining ahamiyati tahlil qilinadi. Maxsus iqtisodiy zonalarda qo‘llanilayotgan soliq imtiyozlari va ma’muriy tartib-taomillarning amaliy natijalari baholanadi. Tadqiqot davomida soliq ma’muriyatchiligida mavjud institutsional va texnologik muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etishga qaratilgan integratsiyalashgan raqamli boshqaruv modeli taklif etiladi. Mazkur yondashuv soliq nazoratining shaffofligini oshirish, ma’muriy xarajatlarni kamaytirish va soliq intizomini mustahkamlashga xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA RAQAMLI TO‘LOV TIZIMLARINI RIVOJLANTIRISHNING PUL MUOMALASI BARQARORLIGIGA TA’SIRINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida raqamli to‘lov tizimlarini rivojlantirish jarayonining pul muomalasi barqarorligiga ta’siri, shuningdek, ushbu ta’sirni yanada ijobiy tomonga burish uchun zarur bo‘lgan institutsional, texnologik va nazoratga oid takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Pul muomalasi barqarorligi faqat naqd pul emissiyasi yoki naqd pul yetkazib berish bilan cheklanmay, to‘lovlar uzluksizligi, tranzaksiyalar ishonchliligi, pul oqimlari prognozlanishi, monetar siyosat signallarining iqtisodiyotga o‘tishi va to‘lovlar bo‘yicha ma’lumotlar sifati kabi omillar bilan ham belgilanadi.
O‘ZBEKISTONDA TAKSI XIZMATLARI BOZORIDA INSTITUSIONAL ISLOHOTLARNING IQTISODIY AHAMIYATI
Maqolada O‘zbekistonda taksi xizmatlari bozorida amalga oshirilgan institutsional islohotlarning iqtisodiy samaradorligi tahlil qilingan. Litsenziyalash tartibining soddalashtirilishi, raqamli platformalarning joriy etilishi hamda o‘zini o‘zi band qilgan haydovchilar institutining rivojlanishi natijasida rasmiylashuv darajasi va soliq bazasi kengaygani statistik ma’lumotlar asosida baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, 2018–2025 yillar davomida rasmiy haydovchilar soni qariyb 22 barobarga oshgan, soliq tushumlari esa barqaror fiskal manbaga aylangan. Maqolada “keng qamrov — past stavka” modeli sharoitida shakllanayotgan fiskal samaradorlik mexanizmi iqtisodiy jihatdan tahlil qilingan
EKOLOGIK TANGLIK SHAROITIDA QISHLOQ XO‘JALIGIDA YERLARDAN FOYDALANISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Ushbu maqolada ekologik tanglik sharoitida qishloq xo‘jaligida yer resurslaridan foydalanishning iqtisodiy samaradorligini oshirishga qaratilgan zamonaviy yondashuvlar va metodologik tamoyillar tahlil qilinadi. Tadqiqotda suvni tejash texnologiyalari, raqamli qishloq xo‘jaligi yechimlari, ekologik toza (eco-friendly) amaliyotlar hamda barqaror yer resurslarini boshqarish tashabbuslariga alohida e’tibor qaratilgan. Ilmiy izlanish jarayonida tizimli tahlil, solishtirma baholash, struktura-mantiqiy modellashtirish, qishloq xo‘jaligi ko‘rsatkichlari asosida statistik tahlil hamda agribiznes va qishloq xo‘jaligi siyosati sohasidagi mutaxassislarning ekspert baholari qo‘llanildi. Tadqiqot natijalari ekologik va innovatsiyaga yo‘naltirilgan choralar qishloq xo‘jaligi subyektlarining iqtisodiy samaradorligini sezilarli darajada oshirishi, resurslardan foydalanish samaradorligini yaxshilashi va tarmoqning barqaror rivojlanishini ta’minlashini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, suv tanqisligi, kichik fermer xo‘jaliklarining zamonaviy texnologiyalarga cheklangan kirishi, moliyaviy resurslarning yetarli emasligi, innovatsion infratuzilmaning fragmentatsiyalashuvi hamda malakali agritech mutaxassislarining yetishmasligi kabi muammolar mavjudligi aniqlandi
BANK LIKVIDLIGINI BOSHQARISHDA ZAMONAVIY METODOLOGIK YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada tijorat banklari likvidligini boshqarishda zamonaviy metodologik yondashuvlarning mazmuni va ularning bank faoliyati barqarorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida likvidlik risklarini baholash, aktiv va passivlarni boshqarish, Basel III standartlari, shuningdek stress-testlash usullarining bank likvidligini ta’minlashdagi o‘rni ilmiy jihatdan o‘rganildi. Empirik va taqqoslama tahlil metodlari asosida banklarning likvidlik ko‘rsatkichlari va ularni boshqarish mexanizmlarining samaradorligi baholandi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy riskga asoslangan yondashuvlarni qo‘llash banklarning qisqa va uzoq muddatli majburiyatlarini bajarish qobiliyatini oshiradi. Shuningdek, likvidlik buferlarini shakllantirish va stress-testlash amaliyotini keng joriy etish bank tizimi barqarorligini mustahkamlashga xizmat qiladi. Mazkur maqola bank mutaxassislari, moliyaviy tahlilchilar va ilmiy tadqiqotchilar uchun foydali ilmiy manba hisoblanadi.
IQTISODIY FAOLIYAT TURLARI BO‘YICHA SANOAT ISHLAB CHIQARISH TARKIBIY O‘ZGARISHLARNI BAHOLASH
Maqolada sanoat ishlab chiqarishidagi tarkibiy o‘zgarishlar iqtisodiy faoliyat turlari kesimida tahlil qilindi. Baholash jarayonida tarkibiy siljishlar darajasini aniqlash uchun Ryabtsev indeksidan foydalanildi. Tadqiqot natijalari sanoat ishlab chiqarish hajmi o‘sib borayotganini ko‘rsatsa-da, tarmoqlar tarkibida sezilarli o‘zgarishlar kuzatilmaganini aniqladi. Bu holat sanoat siyosatini takomillashtirish, yuqori qo‘shimcha qiymatga ega tarmoqlarni rivojlantirish hamda sanoatning tarkibiy modernizatsiyasini jadallashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
QUYI AMUDARYO IQTISODIY MINTAQASI CHEGARABO‘YI HUDUDLARINING TURISTIK IMKONIYATLARI
Maqolada Quyi Amudaryo iqtisodiy mintaqasi misolida chegarabo‘yi hududlar turizm salohiyatini baholash hamda uni rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari mintaqada yuqori turistik salohiyat mavjudligini ko‘rsatadi, biroq infratuzilma yetarli darajada rivojlanmagani, ekologik muammolar hamda transchegaraviy hamkorlik mexanizmlarining yetarlicha faollashmaganligi ushbu salohiyatni to‘liq ro‘yobga chiqarishga to‘sqinlik qilayotganini aniqlaydi. Shu asosda chegarabo‘yi hududlarda turizmni barqaror rivojlantirish, mintaqaviy interkonnektivlikni kuchaytirish va transchegaraviy hamkorlikni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
SURXONDARYO VILOYATIDA ULGURJI SAVDO HAJMI KO‘RSATKICHLARINI ARIMA MODELI YORDAMIDA PROGNOZLASHTIRISH
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyatida ulgurji savdo hajmining vaqt bo‘yicha o‘zgarishi hamda uni prognozlash masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda 2010–2024-yillar ma’lumotlari asosida vaqt qatorlari tahlili amalga oshirilib, ARIMA modeli yordamida iqtisodiy ko‘rsatkichlarning kelgusi davr uchun prognoz qiymatlari aniqlangan. Vaqt qatorining statsionarligi kengaytirilgan Dikkey–Fuller testi orqali tekshirildi va mos ARIMA(2,2,0) modeli tanlandi. Olingan natijalar 2025–2028-yillar uchun ulgurji savdo hajmining barqaror o‘sish tendensiyasini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari hududiy savdo tizimini rivojlantirish va iqtisodiy rejalashtirish jarayonlarida muhim amaliy ahamiyat kasb etadi.
MINTAQADA INNOVATSION USULDA BALIQ YETISHTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada baliqchilik tarmog‘ida innovatsion usullarni joriy etish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish masalalari tahlil qilingan. Intensiv akvakultura texnologiyalaridan foydalanish, ishlab chiqarish jarayonlarini modernizatsiya qilish hamda resurslardan samarali foydalanishning iqtisodiy natijalari o‘rganilgan. Statistik ma’lumotlar asosida baliq mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi va qiymatining o‘sish dinamikasi baholanib, innovatsion yondashuvlarning tarmoq rivojiga ta’siri aniqlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, innovatsion texnologiyalar baliqchilikda ishlab chiqarish hajmining oshishi, tannarxning pasayishi va qo‘shimcha qiymat yaratish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi. Olingan xulosalar baliqchilik tarmog‘ini barqaror rivojlantirish va iqtisodiy samaradorlikni oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi
ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI VA MAHSULOT TANNARXINING BOSHQARUV TAHLILINI AMALGA OSHIRISH USULLARI
Mazkur maqolada ishlab chiqarish xarajatlari va mahsulot tannarxini boshqarishda kompleks boshqaruv tahlilining nazariy hamda amaliy jihatlari yoritilgan. Jumladan, xarajatlarning integratsiyalashgan tahlili, mahsulot tannarxini hisoblash usullari, mahsulot xususiyatlari va tavakkalchilik darajasi, ta’sir etuvchi omillarni baholash, texnologik innovatsiyalar va optimallashtirish jarayonlari, to‘liq xarajatlar va daromadlarni hisoblash, shuningdek, mahsulot tannarxini optimallashtirish hamda strategiyalarni ishlab chiqish masalalari atroflicha tahlil qilingan
STRATEGIES FOR INCREASING COMPETITIVENESS IN DEVELOPING EXPORT ACTIVITIES IN SMALL ENTERPRISES
This article is devoted to the study of strategies for increasing competitiveness through the development of export activities in small enterprises. The study analyzes the opportunities for small enterprises to enter international markets, ways to create competitive advantages through product diversification, marketing and innovative approaches. The role of factors such as pricing policy and quality control in increasing export potential is also considered. The results of the study show that strategic approaches and effective management mechanisms contribute to the sustainable growth of small enterprises in national and international markets.
SANOAT KORXONALARINI BOSHQARISHDA ILMIY-NAZARIY QARASHLAR
Mazkur maqolada sanoat korxonalarini boshqarishda qo‘llaniladigan asosiy ilmiy-nazariy yondashuvlar tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida klassik, insoniy munosabatlar, tizimli, jarayonli hamda strategik boshqaruv nazariyalarining sanoat korxonalari faoliyatiga ta’siri chuqur o‘rganilgan. Ilmiy abstraksiyalash, tahlil va sintez, taqqoslash hamda tizimli yondashuv metodlari asosida boshqaruv samaradorligini baholash ko‘rsatkichlari shakllantirilgan. Tadqiqot natijalari sanoat korxonalarida boshqaruv jarayonlarini takomillashtirish hamda ularning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
XUSUSIY TIJORAT BANKLARINING MOLIYAVIY RESURSLARINI MUSTAHKAMLASHNING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI
Mazkur tadqiqot xususiy tijorat banklarining moliyaviy resurslarini mustahkamlashning nazariy va amaliy asoslarini kuchayib borayotgan raqobat, prudensial tartibga solish hamda tizimli risklar sharoitida tahlil qiladi. Tadqiqot natijalari kapital sifati, moliyalashtirish tuzilmasining diversifikatsiyasi, kapital bozori instrumentlaridan foydalanish hamda aktivlar va passivlarni boshqarish (ALM) tizimi banklar barqarorligining asosiy determinantlari ekanligini asoslab beradi.
PENSIYA JAMG‘ARMASI DAROMADLARI SHAKLLANISHI MASALALARI
Mazkur maqola fuqarolarning pensiya ta’minoti tizimida Pensiya jamg‘armasi daromadlarining iqtisodiy mohiyati va ahamiyatini kompleks tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda Pensiya jamg‘armasi daromadlarining turlari va shakllari tizimli yondashuv asosida tasniflangan hamda ularning shakllanish mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda Pensiya jamg‘armasi daromadlarining moliyaviy barqarorligini ta’minlash yo‘nalishlari va ularni takomillashtirish imkoniyatlari ilmiy asosda ko‘rib chiqilgan
EKSPORT VA VALYUTA OPERATSIYALARINING NAZARIY VA HUQUQIY ASOSLARI
Ushbu maqolada eksportyor korxonalar faoliyatini qo‘llab-quvvatlashda soliqlarning o‘rni, ularning mamlakat iqtisodiyotining barqaror sur’atlarda o‘sishini ta’minlashdagi hamda keng ko‘lamli islohotlarni amalga oshirishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda eksport-import va valyuta operatsiyalarining huquqiy hamda iqtisodiy asoslari yoritilib, mavjud tartib-taomillarni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar beriladi.
SURXONDARYO VILOYATIDA AHOLI JON BOSHIGA CHAKANA SAVDO AYLANMASI HAJMI KO‘RSATKICHLARINI ARIMA MODELI YORDAMIDA PROGNOZLASHTIRISH
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyatida aholi jon boshiga chakana savdo aylanmasi hajmining vaqt bo‘yicha o‘zgarishi hamda uni prognozlash masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda 2010–2024-yillar ma’lumotlari asosida vaqt qatorlari tahlili amalga oshirilib, ARIMA modeli yordamida iqtisodiy ko‘rsatkichlarning kelgusi davr uchun prognoz qiymatlari aniqlangan. Vaqt qatorining statsionarligi kengaytirilgan Dikkey–Fuller (ADF) testi orqali tekshirildi hamda mos ARIMA (0,2,1) modeli tanlandi. Olingan natijalar 2025–2028-yillar uchun chakana savdo aylanmasining barqaror o‘sish tendensiyasini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari hududiy savdo tizimini yanada rivojlantirish va iqtisodiy rejalashtirish jarayonlarida muhim amaliy ahamiyat kasb etadi
XO‘JALIK JAMIYATLARIDA BOSHQARUV ORGANLARI FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada xo‘jalik jamiyatlarining boshqaruv organlari, xususan, aksiyadorlar (ishtirokchilar) umumiy yig‘ilishi, kuzatuv kengashi hamda ijroiya organlari faoliyatini takomillashtirish masalalari tahlil etilgan. Ishda korporativ boshqaruv tushunchasining nazariy asoslari va uning amaliy ahamiyati yoritilib, mas’uliyati cheklangan jamiyatlarda ham korporativ boshqaruv mexanizmlarining mavjudligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida xo‘jalik jamiyatlarida boshqaruv samaradorligini oshirishga qaratilgan xulosa va amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
XIZMATLAR IQTISODIYOTI VA UNI RIVOJLANISHNING NAZARIY ASOSLARI
Maqolada xizmatlar iqtisodiyotining shakllanishi va rivojlanishining nazariy asoslari hamda uning mintaqaviy iqtisodiy rivojlanish jarayonlaridagi o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan tadqiq etilgan. Mintaqaviy rivojlanish nazariyalari doirasida xizmatlar sohasining iqtisodiy o‘sish, bandlik, hududiy raqobatbardoshlik va barqaror rivojlanishga ta’siri ochib berilgan. Xizmatlar iqtisodiyotini mintaqaviy iqtisodiy tizimlar bilan integratsiyalashtirishning nazariy yondashuvlari tizimlashtirilgan hamda ularni hududiy rivojlanish strategiyalari bilan uyg‘unlashtirish zarurati asoslab berilgan
ИНТЕГРАЦИЯ МЕТОДОВ КАЛЬКУЛИРОВАНИЯ ПО ВИДАМ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ (ABC) И ЦЕЛЕВОГО КАЛЬКУЛИРОВАНИЯ (TC) КАК ИНСТРУМЕНТ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА
Настоящее исследование посвящено изучению интеграции калькулирования по видам деятельности (Activity-Based Costing, ABC) и целевого калькулирования (Target Costing, TC) как инструментов управленческого контроля в экономических организациях. Выявлено, что детализированные данные ABC о производственных процессах могут эффективно использоваться при реализации системы TC. Рекомендуется применять интегрированную модель калькулирования, объединяющую ABC и TC, для повышения точности учета, оптимизации затрат и поддержки обоснованных управленческих решений
GAZ TARMOQLARINI MODERNIZATSIYA QILISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Ushbu maqolada gaz tarmoqlarini modernizatsiya qilishning iqtisodiy samaradorligi muhandislik-iqtisodiy yondashuv asosida kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqot gaz infratuzilmasini yangilash jarayonining investitsion xarajatlar, energiya yo‘qotishlari darajasi, ekspluatatsion samaradorlik hamda uzoq muddatli iqtisodiy natijalarga ta’sirini empirik ma’lumotlar asosida baholashga qaratilgan. Maqolada xarajat–foyda tahlili qo‘llanilib, modernizatsiya loyihalarining moliyaviy va iqtisodiy samaradorligi, rentabellik darajasi hamda asosiy ko‘rsatkichlar dinamikasi o‘rganiladi. Shuningdek, texnologik yangilanishlarning resurslardan foydalanish samaradorligiga ta’siri regressiya modeli asosida aniqlanadi. Tadqiqot natijalari gaz tarmoqlarini modernizatsiya qilish texnik barqarorlikni mustahkamlash bilan bir qatorda korxona xarajatlarini optimallashtirish, energiya samaradorligini oshirish va uzoq muddatli iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qilishini ko‘rsatadi
SOLIQ NAZORATI TIZIMI: IQTISODIY MOHIYATI, SHAKLLARI VA SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Bozor iqtisodiyoti sharoitida davlat moliya tizimining barqaror faoliyat yuritishi, eng avvalo, samarali soliq siyosati hamda takomillashgan soliq nazorati tizimiga bevosita bog‘liqdir. Mazkur maqolada soliq nazorati tizimining iqtisodiy mohiyati, uning davlat moliya siyosatidagi o‘rni hamda zamonaviy sharoitdagi transformatsiya jarayonlari ilmiynazariy jihatdan yoritilgan. Soliq nazorati iqtisodiy kategoriya sifatida davlatning fiskal manfaatlarini ta’minlash, budjet daromadlarining barqarorligini mustahkamlash hamda xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatining amaldagi qonunchilikka muvofiqligini kafolatlashga xizmat qiluvchi institutsional mexanizm sifatida talqin etiladi. Maqolada soliq nazoratining funksiyalari, tamoyillari va tarkibiy elementlari tizimli yondashuv asosida ochib berilib, uning moliyaviy nazorat tizimidagi o‘rni asoslab berilgan.
УПРАВЛЕНИЕ ПРИБЫЛЬЮ ПРЕДПРИЯТИЯ КАК ФАКТОР РОСТА ЕГО ФИНАНСОВОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ
В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты управления прибылью предприятия в условиях рыночной экономики. Раскрывается экономическая сущность прибыли, её функции и основные формы, а также обосновывается её роль как ключевого показателя финансовой эффективности деятельности хозяйствующего субъекта. Особое внимание уделяется методам планирования и анализа прибыли, включая прямой, аналитический, факторный и рентабельностный подходы. На примере данных предприятия продемонстрирована практическая применимость используемых методик расчёта и оценки прибыли. Результаты исследования подтверждают, что комплексное использование различных методов анализа позволяет повысить обоснованность управленческих решений и способствует росту финансовой устойчивости предприятия
NOBANK KREDIT TASHKILOTLARINING AKTIV OPERATSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI
Xalqaro amaliyotda nobank kredit tashkilotlari faoliyatini rivojlantirish mamlakat kredit tizimini rivojlantirishning zaruriy sharti hisoblanadi. Bu esa, o‘z navbatida, nobank kredit tashkilotlarining aktivlari va passivlarining sifatini oshirish zaruriyatini yuzaga keltiradi. Xususan, nobank kredit tashkilotlarining kapitallashish darajasini oshirish ushbu tashkilotlar mijozlarining kreditlarga bo‘lgan talabini qondirish, moliyaviy resurslarning samarali taqsimlanishini ta’minlash imkonini beradi. Maqolada O‘zbekiston Respublikasining kredit tizimida faoliyat yuritayotgan nobank kredit tashkilotlarining aktiv operatsiyalarini rivojlantirish bilan bog‘liq bo‘lgan dolzarb muammolar aniqlangan va ularni hal qilishga qaratilgan ilmiy takliflar ishlab chiqilgan.
INVESTITSION JOZIBADORLIKNING IQTISODIY MOHIYATI VA INVESTITSIYA NAZARIYALARI INTEGRATSIYASI
Mazkur tadqiqotda investitsion jozibadorlik tushunchasining nazariy mohiyati va uning evolyutsiyasi mintaqaviy iqtisodiy rivojlanish kontekstida tahlil qilinadi. Ishda investitsion jozibadorlikka berilgan xorijiy va mahalliy olimlar ta’riflari tizimlashtirilib, ularning umumiy va farqli jihatlari aniqlanadi. Shuningdek, investitsion jozibadorlikning makro, mezo va mikro darajalarda shakllanish omillari kompleks yondashuv asosida yoritiladi. Tadqiqot natijalari hududiy va tarmoq darajasida investitsiya muhitini baholash hamda barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga xizmat qiluvchi ilmiy xulosalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan.
QURILISH KORXONALARINI KORPORATIV QIMMATLI QOG‘OZLAR ORQALI MOLIYALASHTIRISHNING ILG‘OR XORIJ TAJRIBASI VA UNI QO‘LLASH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada qurilish korxonalarini moliyalashtirishda korporativ qimmatli qog‘ozlardan foydalanishning ilg‘or xorij tajribalari tahlil qilingan. Qurilish sohasining yuqori kapital sig‘imi, loyihalarning uzoq muddatliligi va moliyaviy risklarning mavjudligi sharoitida an’anaviy bank kreditlariga muqobil moliyalashtirish manbalarining ahamiyati asoslab berilgan. Rivojlangan mamlakatlar misolida qurilish korxonalari tomonidan aksiya va obligatsiyalar chiqarish orqali investitsiya jalb qilish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Tahlil natijasida korporativ qimmatli qog‘ozlar qurilish sohasida moliyaviy barqarorlikni ta’minlash, investitsiya faolligini oshirish hamda infratuzilmaviy loyihalarni amalga oshirishda samarali instrument ekanligi aniqlangan. Shuningdek, xorij tajribasini milliy amaliyotga moslashtirish yo‘nalishlari bo‘yicha xulosalar berilgan.
OPEN BANKING AS A DRIVER OF FINANCIAL INNOVATION AND INCLUSION IN UZBEKISTAN’S BANKING SECTOR
This study investigates Open Banking as a key driver of financial innovation and inclusion in Uzbekistan’s banking sector. It examines how API-based connectivity, fintech partnerships, and models such as “Bank as a Service” (BaaS) are transforming the relationship between traditional banks and digital platforms. Using the experience of “Multicard Payment” JSC, the research highlights how open financial infrastructures improve accessibility, customer engagement, and competition. Despite notable progress, challenges persist in areas of regulation, cybersecurity, and digital literacy. The findings suggest that coordinated efforts among regulators, banks, and fintech companies are essential for establishing a transparent, secure, and sustainable Open Banking framework. Ultimately, Open Banking represents a strategic opportunity for building a more innovative, inclusive, and technology-driven financial ecosystem in Uzbekistan
TIJORAT BANKLARINING MOLIYAVIY SAMARADORLIGINI BOSHQARISH VOSITALARI
Ushbu maqolada tijorat banklarining moliyaviy resurslarini boshqarish jarayonida bank menejmenti mexanizmlarining ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil etilgan. Banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash va raqobatbardoshligini oshirishda boshqaruv usullari, xususan aktiv va passivlarni boshqarish, likvidlikni ta’minlash, kredit hamda depozit siyosati, risklarni boshqarish mexanizmlari va zamonaviy texnologiyalar muhim omil sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, bank menejmentida innovatsion yondashuvlar va moliyaviy resurslardan samarali foydalanishni ta’minlovchi takomillashtirish yo‘nalishlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari tijorat banklari faoliyatini optimallashtirish hamda ularning strategik ustuvorliklarini shakllantirishda amaliy ahamiyatga ega
BOSHQARUV HISOBIDA NARX SHAKLLANISHINING NAZARIY JIHATLARI (TOVAR BOZORIDA USTUN MAVQEGA EGA XO‘JALIK SUBYEKTLARI MISOLIDA)
Ushbu ilmiy maqolada tovar bozorida ustun mavqega ega bo‘lgan xo‘jalik yurituvchi subyektlarda boshqaruv hisobi tizimi orqali narx shakllanishi jarayonlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etiladi. Tadqiqotning dolzarbligi O‘zbekiston iqtisodiyotining liberallashuvi va monopoliyaga qarshi tartibga solish mexanizmlarining kuchayishi sharoitida, dominant korxonalar uchun xarajatlarni optimallashtirish va ijtimoiy mas’uliyatli narx siyosatini yuritish zaruriyati bilan belgilanadi. Maqolada boshqaruv va buxgalteriya hisobi o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik, narx belgilashda qonunchilik talablari (soliq va antimonopol cheklovlar) hamda amaliyotda yuzaga kelayotgan muammolar tizimli tahlil qilingan. Muallif tomonidan so‘nggi 10 yillik (2016–2026 yy.) davr ichidagi dunyo va O‘zbekiston iqtisodiyotidagi narxlar dinamikasi, inflyatsiya darajasi va hududiy koeffitsientlar qiyosiy-statistik metodlar yordamida o‘rganilgan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi sifatida ustun mavqega ega korxonalar uchun maqsadli tannarx va faoliyat turlari bo‘yicha xarajatlar hisobi modellarini integratsiya qilish taklif etilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, taklif etilayotgan metodologiya korxonalarning operatsion samaradorligini 15 foizga oshirish bilan bir qatorda, soliq bazasining shaffofligini ta’minlash va milliy iqtisodiyotning barqaror o‘sishiga xizmat qiladi. Maqola soha mutaxassislari, ilmiy izlanuvchilar va korxona rahbarlari uchun nazariy va amaliy qo‘llanma sifatida xizmat qilishi mumkin
ПРОГНОЗИРОВАНИЕ ЭНЕРГОЁМКОСТИ ВВП НА ОСНОВЕ МАКРОЭКОНОМИЧЕСКИХ МОДЕЛЕЙ
В статье рассматриваются современные подходы к макроэкономическому моделированию энергоёмкости валового внутреннего продукта (ВВП) на основе многофакторного и сценарного анализа. Особое внимание уделяется оценке влияния экономических, технологических, институциональных и социальных факторов на уровень энергоэффективности национальной экономики. Представлены методы ретроспективного анализа, формирования прогнозных диапазонов и выявления инвариантов устойчивого развития. Обосновывается необходимость интеграции прогнозов энергоэффективности с государственной энергетической и инвестиционной политикой, процессами цифровизации энергетического сектора и структурными преобразованиями экономики. Предложенные модели направлены на повышение обоснованности управленческих решений в условиях неопределённости и способствуют формированию сбалансированных стратегий устойчивого социально- экономического развития
XALQARO LOYIHALARNI BOSHQARISHDA RAQAMLI INTEGRATSIYA YETUKLIGI MODELI VA SAMARADORLIKNI BAHOLASH METODOLOGIYASI
Mazkur maqolada xalqaro loyihalarni boshqarish jarayonida raqamli integratsiya yetukligi modelini ishlab chiqish hamda uning samaradorligini baholash metodologiyasi taklif etiladi. Tadqiqot global loyiha muhitida raqamli platformalar, bulutli texnologiyalar va ma’lumotlar almashinuvi tizimlarining o‘zaro integratsiyalashuv darajasi loyiha natijalariga qanday ta’sir ko‘rsatishini aniqlashga qaratilgan. Nazariy asos sifatida loyiha boshqaruvi standartlari, xususan, Project Management Institute metodologiyasi hamda International Project Management Association kompetensiya modeli tahlil qilinadi. Tadqiqotda tizimli yondashuv, ko‘p mezonli baholash, ekspert so‘rovlari va regressiya tahlili usullaridan foydalaniladi. Raqamli integratsiya yetukligi besh bosqichli model asosida aniqlanib, texnologik infratuzilma, ma’lumotlar interoperabelligi, kiberxavfsizlik, boshqaruv shaffofligi hamda manfaatdor tomonlar o‘rtasidagi hamkorlik ko‘rsatkichlari orqali o‘lchanadi. Samaradorlikni baholash metodologiyasi loyiha muddati, xarajat samaradorligi, risklarni kamaytirish darajasi va innovatsion natijalar bilan bog‘liq integral indeksni shakllantirishni nazarda tutadi. Natijada taklif etilgan model xalqaro loyihalarda raqamli transformatsiya darajasini aniqlash, boshqaruv qarorlarini optimallashtirish hamda barqaror rivojlanish ko‘rsatkichlarini oshirishga xizmat qiladi. Tadqiqot global loyiha boshqaruvi tizimini takomillashtirish uchun metodologik asos yaratad
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA ICHKI AUDITNING MOHIYATI, MAQSADI VA ASOSIY VAZIFALARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida oliy ta’lim muassasalarida ichki auditning mohiyati, maqsadi va asosiy vazifalari tahlil qilingan. Tadqiqotda ichki auditning raqamli boshqaruv, data analytics, e-audit va sun’iy intellekt risklari bilan integratsiyalashuvi yoritilgan. Xalqaro tajriba asosida O‘zbekiston OTMlari uchun institutsional va texnologik takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan
OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARI FAOLIYATIDA ZAMONAVIY BOSHQARUV ASOSIDA RAQOBATBARDOSHLIKNI TA’MINLASH
Oziq-ovqat sanoati faoliyatini yanada rivojlantirishda oziq-ovqat sanoati korxonalari faoliyatiga zamonaviy boshqaruv mexanizmini tadbiq etish hamda uni rivojlantirish, ushbu jarayonda boshqaruvga ta’sir etuvchi omillarni o‘rganish, oziq-ovqat sanoat tarmoqlarini modernizatsiya qilish va oziq-ovqat ishlab chiqaruvchi korxonalarnini qo‘llabquvvatlash muhim sanaladi. Ushbu maqolada oziq-ovqat sanoati korxonalari faoliyatini zamovaniy boshqaruv tizimlaridan foydalanish hamda uning dolzabrligi ochib berilgan.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA RAQAMLI BANK XIZMATLARI AMALIYOTI TAHLILI
Maqolada masofaviy bank xizmatlarini joriy etishga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillar yoritilgan. Unda masofaviy bank xizmatlarini joriy etish jarayonida mavjud muammolar ko‘rsatib o‘tilgan hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha muallifning yondashuvlari keltirilgan
MAHALLIY SHAROITDA SUV TEJOVCHI TEXNOLOGIYALARNI KOʻP MEZONLI BAHOLASHNING IQTISODIY YOʻNALTIRILGAN GIBRID MODELI VA UNING AMALIY QOʻLLANILISHI
Markaziy Osiyoning arid hududlarida suv resurslarining degradatsiyasi qishloq xo‘jaligi barqarorligiga jiddiy tahdid solmoqda. Irrigatsiya umumiy suv iste’molining 80–90% ini tashkil etadi, sho‘rlanish va yer osti suvlari darajasining pasayishi esa hosildorlikni 15–45% ga kamaytirmoqda. Tadqiqotda mahalliy sharoitda suv tejovchi texnologiyalarni tanlash uchun iqtisodiy yo‘naltirilgan fuzzy-AHP–TOPSIS–DEA gibrid modeli ishlab chiqildi va Xorazm hamda Farg‘ona viloyatlari ma’lumotlari asosida sinovdan o‘tkazildi. Model iqtisodiy mezonlarga 60%, ekologik omillarga 25% va ijtimoiy-texnik mezonlarga 15% og‘irlik beradi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, tuproq namligi sensorlari bilan jihozlangan tomchilatib sug‘orish tizimi eng yuqori kompleks bahoga ega (TOPSIS = 0,82; DEA = 1,00), IRR 23,4%, NPV 1 320 USD/ga (10 yil, 7% diskont). Suv unumdorligi 47% ga oshib, sho‘rlanish ΔECe = –1,2 dS m⁻¹ ga kamaydi. Monte-Karlo simulyatsiyasi (10 000 iteratsiya; ±25% narx va iqlimiy o‘zgarishlar) modelning 94% holatda barqarorligini tasdiqladi. 35% subsidiya sharoitida texnologiya qamrovi 18% dan 68% ga oshishi va yillik 620 mln USD makroiqtisodiy foyda keltirishi mumkin. Taklif etilgan model suv tanqisligi sharoitida agrar siyosatni optimallashtirish uchun ilmiy asos yaratadi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA QUYOSH FOTOELEKTR STANSIYALARINING HOLATI VA O‘RNATILGAN QUVVATLARINI TAHLIL QILISH
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasida quyosh fotoelektr stansiyalarining rivojlanish bosqichlari, hududiy joylashuvi, o‘rnatilgan quvvatlari hamda iqtisodiy va ekologik samaradorligi ilmiy-tahliliy yondashuv asosida tadqiq etildi. 2018-2024-yillar davomida o‘rnatilgan quvvatlar dinamikasi statistik ma’lumotlar asosida o‘rganilib, grafik va jadval ko‘rinishida tizimli ravishda tahlil qilindi. Olingan natijalar mamlakatda qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish istiqbollarini baholash imkonini beradi
BUDJЕT TАSHKILОTLАRIDА BUDJЕTDАN TАSHQАRI MАBLАG‘LАRNING NАZОRАTINI TАSHKIL QILISH
Mazkur maqolada budjet tashkilotlarida budjetdan tashqari mablag‘lar ustidan moliyaviy nazoratni tashkil etishning nazariy va amaliy jihatlari kompleks yondashuv asosida yoritilgan. Tadqiqotda budjetdan tashqari mablag‘larning shakllanish manbalari, ularni xarajatlar smetasi asosida rejalashtirish hamda maqsadli va samarali sarflanishini ta’minlash mexanizmlari tahlil qilingan. Xususan, ta’lim va tibbiyot muassasalarida shakllanadigan budjetdan tashqari tushumlar — to‘lov-kontrakt mablag‘lari, maxsus to‘lovlar, rivojlantirish jamg‘armalari hamda homiylik mablag‘lari ustidan nazoratni amalga oshirishning o‘ziga xos xususiyatlari ochib berilgan. Maqolada moliyaviy nazorat jarayonida g‘aznachilik ijrosi tizimi, buxgalteriya hisobi registrlari, sintetik va analitik hisob ma’lumotlarining o‘zaro mosligi hamda ularning ishonchliligini ta’minlash masalalari ilmiy asosda izohlangan. Shuningdek, budjet intizomini mustahkamlash, mablag‘lardan oqilona va samarali foydalanishni ta’minlashda nazorat mexanizmlarining ahamiyati asosli ilmiy xulosalar orqali yoritilgan. Tadqiqot natijalari budjet tashkilotlarida moliyaviy shaffoflikni oshirish, moliyaviy risklarni minimallashtirish va boshqaruv samaradorligini kuchaytirishga xizmat qiladi.
RAQAMLI IQTISODIYOT BARQARORLIGINI TA’MINLASHNING IQTISODIY OMILLARI VA ZAMONAVIY AHAMIYATI
Maqolada raqamli iqtisodiyotning barqaror rivojlanish mexanizmlari va uning ahamiyati tahlil qilingan. Big Data, sun’iy intellekt, blockchain, elektron tijorat va bulutli texnologiyalarning iqtisodiy samaradorlik hamda raqobatbardoshlikka ta’siri yoritilgan.
MOLIYAVIY RESURSLARNI BOSHQARISHNING NAZARIY-METODOLOGIK VA AMALIY JIHATLARI
Mazkur ilmiy maqolada moliyaviy resurslarni boshqarish masalasi zamonaviy iqtisodiy sharoitlar nuqtayi nazaridan chuqur tahlil qilinadi. Moliyaviy resurslarning mohiyati, ularni shakllantirish manbalari, taqsimlash va ulardan foydalanish samaradorligini oshirish mexanizmlari tizimli yondashuv asosida o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida moliyaviy menejment sohasida yetakchi xorijiy olimlarning fundamental nazariyalari tahlil qilinib, ularning kuchli va cheklangan jihatlari aniqlangan. Maqolaning ilmiy yangiligi moliyaviy resurslarni boshqarishni alohida funksiyalar majmui emas, balki o‘zaro bog‘liq strategik tizim sifatida asoslab berishdan iborat. Tadqiqot natijalari korxonalarning moliyaviy barqarorligini mustahkamlash va resurslardan foydalanish samaradorligini oshirishga xizmat qiladi
BOG‘DORCHILIK TARMOG’NI RIVOJLANTIRISHDA SUV TEJAMKOR TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING IQTISODIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada mamlakatimizda va hududlardagi bog‘dorchilik tarmog’ni rivojlanishi va o‘zgarishi ko‘rib chiqilgan. Respublikadagi bog‘dorchilik maydonlari, hosilga kirgan bog‘larning hozirgi holati va o‘zgarishlari. Respublikamiz va xususan Qashqadaryo viloyati misollarida bog‘dorchilik mahsulotlarni istemolchiga yetkazib berish va rivojlanitirish bo‘yicha taklif va xulosalar keltirilgan.
MHXS ASOSIDA SUG‘URTA KOMPANIYALARINING BUGALTERIYA HISOBI VA MOLIYAVIY TAHLILINI TAKOMILLASHTIRISH STRATEGIYALARI
Ushbu ilmiy maqolada sug‘urta kompaniyalarida buxgalteriya hisobi va moliyaviy tahlilni Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHXS), xususan IFRS 17 talablari asosida takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi sug‘urta tashkilotlarida moliyaviy hisobotning shaffofligini oshirish, sug‘urta majburiyatlarini aniq baholash hamda risklarni samarali boshqarish mexanizmlarini aniqlashdan iborat. Maqolada xalqaro tajribalar asosida sug‘urta kompaniyalarida buxgalteriya hisobini tashkil etish, moliyaviy tahlilni rivojlantirish va uning boshqaruv qarorlarini qabul qilishdagi strategik ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot jarayonida tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, iqtisodiy-statistik usullar hamda SWOT-tahlil metodlaridan foydalanildi. Rivojlangan davlatlar sug‘urta kompaniyalarining 2023–2030-yillarga mo‘ljallangan rivojlanish tendensiyalari, moliyaviy barqarorlik ko‘rsatkichlari va kapital yetarliligi darajasi tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari MHXS asosida buxgalteriya hisobini yuritish moliyaviy ma’lumotlarning ishonchliligi va shaffofligini oshirishga, investitsiya jozibadorligini kuchaytirishga hamda risklarni yanada aniq baholashga xizmat qilishini ko‘rsatdi. Shuningdek, raqamli texnologiyalarni hisob va tahlil jarayonlariga integratsiya qilish sug‘urta kompaniyalarining operatsion samaradorligini oshirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi. Tadqiqot yakunida sug‘urta tashkilotlarida buxgalteriya hisobi tizimini modernizatsiya qilish, aktuar tahlilni rivojlantirish hamda moliyaviy tahlilni strategik boshqaruv tizimi bilan uyg‘unlashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi. Ushbu natijalar sug‘urta kompaniyalarining moliyaviy barqarorligini mustahkamlash va ularning xalqaro moliya bozorlariga integratsiyalashuv imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
QISHLOQ XO‘JALIGINI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA DAVLATNING IMTIYOZLI MOLIYALASHTIRISH MYEXANIZMLARIDAN FOYDALANISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada “barqaror qishloq xo‘jaligi”, qishloq xo‘jaligini barqaror rivojlantirish omillari, qishloq xo‘jaligida qiymat zanjiri va moliyalashtirish masalalari tushunchalarining mohiyati ochib berilgan. Agrosug‘urta va davlat subsidiyalari, qishloq xo‘jaligi subyektlariga sug‘urta mukofotini qoplab berish mexanizmi, inson kapitali va innovatsiyalar transferi, xorijiy mutaxassislarni jalb qilish hamda ularning xarajatlarini kompensatsiya qilish masalalari ko‘rib chiqilgan. Barqaror qishloq xo‘jaligini moliyalashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan
MAHALLA TIZIMIDA INSON KAPITALIDAN SAMARALI FOYDALANISH VA INKLYUZIV IQTISODIY O‘SISHNI TA’MINLASH YO‘NALISHLARI.
“O‘zbekiston – 2030” strategiyasida mahalla va oila institutlarini har tomonlama rivojlantirish, barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash hamda rag‘batlantirishning ustuvor vazifalari belgilangan. Strategiyaning asosini “Obod va xavfsiz mahalla” tamoyiliga tayangan holda fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarishning rivojlangan, inklyuziv o‘sishga yo‘naltirilgan tizimini amaliyotga joriy etish g‘oyalari tashkil etadi. Ushbu jihatlarni inobatga olgan holda, mahallani “yashil” iqtisodiyot tamoyillari asosida inson kapitalini innovasion rivojlantirish hamda barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash mexanizmlarini takomillashtirish dolzarb masala hisoblanadi.
XALQARO TURIZM BOZORIDA MICE TURIZMINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH JARAYONLARINING NAZARIY ASOSLARI
Globallashuv jarayonlari, xalqaro biznes aloqalarining kengayishi va bilim iqtisodiyotining shakllanishi natijasida MICE (Meetings, Incentives, Conferences, Exhibitions) turizmi xalqaro turizm bozorining eng yuqori daromadli va barqaror segmentlaridan biriga aylandi. MICE turizmi yuqori qo‘shimcha qiymat yaratishi, mavsumiylikni kamaytirishi va xizmatlar diversifikatsiyasini ta’minlashi bilan ajralib turadi. Shu sababli ushbu yo‘nalishda samarali marketing strategiyalarini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish dolzarb ilmiy masalaga aylanmoqda. MICE turizmi konferensiya, kongress, forum va ko‘rgazmalarni tashkil etish orqali turistik xizmatlar tarmoqlari o‘rtasida hamkorlikni kuchaytiradigan, mintaqaviy iqtisodiy faollikni oshiradigan hamda multiplikativ ta’sir orqali yalpi ichki mahsulot o‘sishiga xizmat qiladigan strategik turizm segmentidir
OʻZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA MIJOZLARGA YOʻNALTIRILGAN BIZNES JARAYONLARINI TRANSFORMATSIYA QILISH AMALIYOTI.
Ushbu maqolada Oʻzbekiston tijorat banklarida mijozlarga yoʻnaltirilgan biznes jarayonlarini transformatsiya qilishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Raqamli transformatsiya, fintex integratsiyasi, CRM tizimlar, omnikanal xizmat koʻrsatish modellari va protsess reinjiniringi asosida bank xizmatlarini modernizatsiya qilish masalalari oʻrganilgan. Shuningdek, banklarda mijoz tajribasini yaxshilash, operatsion xarajatlarni kamaytirish va raqobatbardoshlikni oshirish omillari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga koʻra, mijozga yoʻnaltirilgan strategiyalarni joriy etish banklar foydaliligini va bozordagi ulushini oshirishga xizmat qilishi asoslab berilgan
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA BANDLIKNI LEGALLASHTIRISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida bandlikni legallashtirishning institutsional mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda norasmiy bandlikni qisqartirish hamda mehnat resurslarini rasmiy iqtisodiyotga jalb etishda raqamli texnologiyalar, platformaviy yechimlar va ma’lumotlar integratsiyasining o‘rni asoslab berilgan. Xususan, obodonlashtirish davlat korxonasi faoliyati misolida texnologiyalarni integratsiya qilish, ish jarayonlarini optimallashtirish, katta ma’lumotlar tahlili asosida aholi ehtiyojlarini aniqlash va xizmat turlarini diversifikatsiya qilish orqali rasmiy bandlikni kengaytirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, mahallalar bilan hamkorlikni kuchaytirish, raqamli buyurtma platformalarini joriy etish, soddalashtirilgan mehnat munosabatlari va ijtimoiy himoya mexanizmlarini takomillashtirish orqali norasmiy ishlovchilarni legallashtirish modeli taklif etilgan. Tadqiqot natijalari obodonlashtirish xizmatlari ko‘rsatish tizimida boshqaruv samaradorligini oshirish, xizmat sifati va shaffofligini ta’minlash, ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash, shuningdek, aholi ishtirokini kengaytirishga xizmat qiladi. Mazkur yondashuv raqamli transformatsiya sharoitida bandlikni rasmiylashtirishning kompleks institutsional modelini shakllantirishga nazariy va amaliy asos yaratadi
TIJORAT BANKLARINING BIZNES EKOTIZIMI MUAMMO VA YECHIMLAR
Ushbu maqolada banklarda biznes ekotizimlarning vujudga kelishi hamda mamlakatimiz tijorat banklarida biznes ekotizimini joriy etish jarayonlari keltirib o‘tilgan. Ekotizim doirasida bank xizmat ko‘rsatish samaradorligini oshirish yo‘llari, bank biznes ekotizimining mohiyati, rivojlanish tarixi hamda tijorat banklarida biznes ekotizimining afzalliklari va rivojlantirish istiqbollarini takomillashtirish haqida so‘z boradi. Xususan, maqolada innovatsiyalarni joriy etish asosida tijorat banklarida biznes ekotizimining faoliyati samaradorligini oshirishdagi mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha muallifning tavsiyaviy yondashuvlari va takliflari keltirilgan. Shuningdek, bank ekotizimlarida vujudga kelgan muammolar va ularning yechimlari to‘g‘risida tavsiyalar keltiriladi
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI YALPI HUDUDIY MAHSULOT XAJMIGA ASOSIY KAPITALGA KIRITILGAN INVESTISIYALARNING TA’SIRI
Mazkur ilmiy maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasida yalpi hududiy mahsulot (YHM) hajmining shakllanishida asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalarning iqtisodiy ahamiyati va ularning ta’sir mexanizmlari tahlil qilingani. Tadqiqotda hudud iqtisodiyotining tarkibiy xususiyatlari, investitsiya faolligining real sektor rivojiga ta’siri hamda ishlab chiqarish salohiyatining kengayishidagi o‘rni ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Asosiy kapitalga yo‘naltirilgan investitsiyalar sanoat, infratuzilma, energetika va xizmatlar sohalarida qo‘shimcha qiymat yaratish orqali YHM o‘sishini rag‘batlantiruvchi muhim omil sifatida ko‘rib chiqilgani
YASHIL IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDА QURILISH SANOATINING IQTISODIY HOLATI
Maqolada yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida qurilish sanoatining iqtisodiy holati, barqaror rivojlanish talablari hamda ekologik samaradorlikni oshirish masalalari tahlil qilingan. Qurilish sohasi milliy iqtisodiyotning yetakchi tarmoqlaridan biri sifatida tabiiy resurslar iste’moli, energiya sarfi va chiqindilar hajmi bo‘yicha muhim ulushga ega bo‘lib, yashil iqtisodiyot strategiyasining samarali amalga oshirilishi ko‘p jihatdan ushbu tarmoqni modernizatsiya qilish darajasiga bog‘liq. Tadqiqotda qurilish materiallari ishlab chiqarishdagi tarkibiy o‘zgarishlar, energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish, yashil investitsiyalar salohiyatini kengaytirish, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari hamda tarmoqni rivojlantirish istiqbollari yoritilgan. Olingan natijalar qurilish sanoatini ekologik tamoyillar asosida barqaror rivojlantirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar bilan boyitilgan
DAVLAT XUSUSIY SHERIKCHILIK LOYIHALARIDA VUJUDGA KELADIGAN RISKLARGA QARSHI UZOQ MUDDATLI IQTISODIY STRATEGIYALAR
Ushbu maqolada davlat-xususiy sheriklik (DXSH) loyihalarining uzoq muddatli hayotiy siklida yuzaga keladigan iqtisodiy risklarni boshqarishning konseptual strategiyalari tadqiq etilgan. Unda risklarni “eng samarali boshqara oladigan tomonga yuklash” tamoyili asosida ularni optimal taqsimlash mexanizmlari, shuningdek, inflyatsiya va valyuta kursi tebranishlari sharoitida moliyaviy barqarorlikni ta’minlash modellarini qo‘llash masalalari yoritilgan. Maqolada tariflarni indeksatsiya qilish, minimal daromad kafolati va “step-in rights” kabi huquqiy-iqtisodiy vositalarning loyiha barqarorligini ta’minlashdagi ahamiyati chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari investitsion muhit jozibadorligini oshirish hamda davlat xarajatlari samaradorligini (Value for Money) yanada kuchaytirishga qaratilgan strategik tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
MODERN MODELS OF SALES LOGISTICS IN THE SERVICE SECTOR: MARKETING ASPECT AND AREAS FOR IMPROVEMENT
In this article, we examine modern sales logistics models in the service industry from a marketing perspective. We analyze the relationship between logistics processes and marketing tools in creating customer value and enhancing the competitiveness of service organizations. Particular attention is paid to integrating sales logistics with marketing communications, managing service distribution channels, and improving customer service
РОЛЬ ПЛАНИРОВАНИЯ И ПРОГНОЗИРОВАНИЯ В СИСТЕМЕ ОРГАНИЗАЦИИ ФИНАНСОВОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ СУБЪЕКТОВ ПРЕДПРИНЕМАТЕЛЬСТВА
В статье проводится анализ вопросов, связанных с раскрытием роли и значения планирования (прогнозирования) в деятельности субъектов предпринимательства. Обосновывается необходимость совершенствования процессов планирования (прогнозирования) как одной из ключевых форм эффективного хозяйствования. Особое внимание уделяется разработке практических рекомендаций, направленных на повышение результативности управления, оптимизацию затрат и достижение устойчивых финансовых результатов
ВЫСШАЯ МАТЕМАТИКА КАК ОСНОВА ФИНАНСОВОГО МОДЕЛИРОВАНИЯ В ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКЕ И ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВЕ
В статье рассматривается роль высшей математики как фундаментальной основы финансового моделирования в условиях цифровой экономики и предпринимательства. Анализируются ключевые математические методы — линейная алгебра, математический анализ, теория вероятностей, дифференциальные уравнения и оптимизационные модели. Показано, как данные методы интегрируются с цифровыми технологиями, включая искусственный интеллект, машинное обучение и анализ больших данных (Big Data). Приведены практические примеры задач и решений, демонстрирующие применение математического аппарата в финансовом моделировании. Сделан вывод о необходимости углублённого изучения высшей математики для подготовки высококвалифицированных специалистов в условиях цифровизации экономики.
XORIJIY MOLIYAVIY RESURSLAR VA ULARNING IQTISODIY O‘SISH SIFATINI TA’MINLASHDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada xorijiy moliyaviy resurslarning mamlakat iqtisodiy rivojlanishidagi ahamiyati hamda ularning iqtisodiy o‘sish sifatiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar, tashqi qarzlar hamda xalqaro moliya institutlari tomonidan ajratiladigan mablag‘larning iqtisodiy o‘sishga ta’siri o‘rganiladi. Shuningdek, xorijiy moliyaviy resurslarni jalb etish jarayonlari, ularning iqtisodiyot tarmoqlariga yo‘naltirilishi va ushbu jarayonlar natijalari yoritib beriladi. Maqolada xorijiy moliyaviy resurslardan oqilona foydalanish iqtisodiy o‘sishning barqarorligini ta’minlash hamda milliy iqtisodiyot rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashda muhim omil ekani ilmiy jihatdan asoslab beriladi
SUG‘URTA TASHKILOTLARIDA TO‘LOV QOBILIYATINI OSHIRISHGA QARATILGAN ICHKI BOSHQARUV INSTRUMENTLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada sug‘urta tashkilotlarida to‘lov qobiliyatini oshirishga qaratilgan ichki boshqaruv instrumentlari tahlili keltirilgan. Shu bilan bir qatorda sug‘urta tashkilotlarida to‘lov qobiliyatini oshirishga qaratilgan ichki boshqaruv instrumentlarini takomillashtirishga qaratilgan taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYANING MINTAQALAR BARQAROR RIVOJLANISHIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada raqamli transformatsiyaning mintaqalarning barqaror rivojlanishiga ta’siri, uning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik jihatlariga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqotda katta ma’lumotlar (Big Data), sun’iy intellekt, bulutli hisoblash va aqlli infratuzilma kabi raqamli texnologiyalarning mintaqaviy raqobatbardoshlikni oshirish, davlat xizmatlari sifatini yaxshilash, innovatsion ekotizimlarni rivojlantirish hamda resurslardan samarali foydalanishni qo‘llabquvvatlashdagi o‘rni tahlil qilingan. Shu bilan birga, maqolada raqamli rivojlanish bilan bog‘liq yangi imkoniyatlar, infratuzilmani rivojlantirish istiqbollari, kiberxavfsizlikni mustahkamlash va institutsional salohiyatni oshirish masalalari ham yoritilgan. Raqamlashtirish strategiyalarini mintaqaviy rivojlanish siyosati bilan uyg‘unlashtirish hududlarning barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishini jadallashtirish bilan bir qatorda, hududlararo rivojlanish muvozanatini mustahkamlashga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, samarali raqamli transformatsiya muvofiqlashtirilgan boshqaruv tizimini shakllantirish, raqamli infratuzilmaga investitsiyalarni kengaytirish, inson kapitalini rivojlantirish va inklyuziv siyosat mexanizmlarini joriy etish orqali uzoq muddatli va barqaror mintaqaviy o‘sishni ta’minlash imkonini beradi
O‘ZBEKISTON QURILISH KORXONALARIDA KORPORATIV-IJTIMOIY MAS’ULIYAT HOLATI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
O‘zbekiston qurilish korxonalarida korporativ ijtimoiy mas’uliyat (KIM)ning amaldagi holati va uning rivojlanish istiqbollari tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida 120 ta qurilish korxonasi faoliyati o‘rganilib, KIMning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik bloklari bo‘yicha integral indeksi hisoblab chiqildi. Natijalarga ko‘ra, qurilish korxonalarida KIMning o‘rtacha darajasi 55 ballni tashkil etdi. Yirik korxonalarda mazkur ko‘rsatkich nisbatan yuqori bo‘lsa-da, kichik va o‘rta korxonalarda institutsional mexanizmlar yetarli darajada shakllanmagan. Statistik tahlil KIM darajasi va iqtisodiy samaradorlik o‘rtasida ijobiy hamda ahamiyatli bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Maqolada qurilish sohasida KIMni rivojlantirish bo‘yicha aniq amaliy takliflar ishlab chiqilgan
ТЕНДЕНЦИИ ИЗМЕНЕНИЯ ВАЛОВОГО ВНУТРЕННЕГО ПРОДУКТА УЗБЕКИСТАНА ЗА ПОСЛЕДНИЕ ГОДЫ
В статье проведён комплексный анализ динамики и структурных изменений валового внутреннего продукта Республики Узбекистан за период 2017–2025 гг. Рассмотрены основные макроэкономические тенденции, темпы экономического роста, отраслевые сдвиги и факторы, определяющие качество экономического развития. В работе использованы данные официальной статистики, отчёты международных финансовых организаций и материалы национальных аналитических центров
CHIQINDILARNI QAYTA ISHLASH JARAYONIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Dunyo mamlakatlari qatori O‘zbekiston Respublikasida ham raqamli iqtisodiyot jadal rivojlanib bormoqda. Axborot texnologiyalarining kundalik hayotimizga keng joriy etilishi natijasida aholi uchun ko‘plab yangi imkoniyatlar yaratilmoqda. Jumladan, hozirgi kunda uydan chiqmagan holda turli oziq-ovqat mahsulotlari va tayyor taomlarga buyurtma berish hamda ularni manzilga tezkor yetkazib berish xizmatlaridan foydalanish imkoniyati mavjud. Jamiyatda raqamli iqtisodiyotning izchil rivojlanishi ekologik jarayonlarda ham samarali natijalar bermoqda. Xususan, chiqindilar bilan bog‘liq muammolarni zamonaviy yondashuvlar asosida hal etish, ikkilamchi resurslarni qayta ishlash orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish hamda ushbu jarayonlarni raqamlashtirish asosida boshqarish imkoniyatlari kengaymoqda. Bu esa barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash va resurslardan oqilona foydalanish uchun muhim omil hisoblanadi.